Изге Язма: Ачылыш
Author: Институт перевода Библии
Date: 2019-04-18T13:08:51.308187+00:00

Изге Язма

Изге Язма

1. Ачылыш
2. Сүзлек
3. Китапларның Тулы Һәм Кыскартылган Исемнәре
4. Исраилнен Унике Тармагы

5. Изге Язманың Татар Телендә Нәшер Ителгән Өлешләре

6. Географик Карталар

Кереш сүз

Хөрмәтле укучылар, сезнең игътибарга Изге Язманың хәзерге татар телендә беренче тапкыр нәшер ителгән тулы җыентыгын тәкъдим итәбез.

Изге Язма грек телендә «библиа» (китаплар) дип атала, чөнки ул 66 мөстәкыйль язмадан тора. Мәсихчеләр (христианнар) традициясендә Изге Язма төп ике зур өлешкә бүленә: Тәүрат, Зәбур, пәйгамбәрләрнең язмаларын, шигъри һәм гыйбрәтле сүзләр китапларын үз эченә алган беренче өлеш – Иске Гаһед (килешү), ә икенчесе Яңа Гаһед дип атала.

Иске Гаһедне тәшкил иткән 39 китап, күп кенә галимнәрнең фикеренчә, безнең эрага кадәр XV гасырда языла башлап, якынча бер мең ел дәвамында иҗат ителгән. Әлеге китаплар борынгы яһүд һәм өлешчә арамей телләрендә язылган. Иске Гаһед дини яктан гына түгел, ә бәлки мәдәни һәм тарихи яктан да гаять зур әһәмияткә ия булган, Аллаһы белән Исраил халкы арасындагы мөнәсәбәтләрне яктырта торган, яһүдиләр һәм мәсихчеләр өчен изге саналган борынгы китаплар тупланмасыннан гыйбарәт. Әлеге тупланманың беренче биш китабын – Тәүрат, икенче төрле «Муса пәйгамбәрнең биш китабы» дип тә йөртәләр, чөнки Үзе сайлап алган Исраил халкына Аллаһы Үзенең канун-кагыйдәләрен шушы пәйгамбәр аша иңдерә. Тәүратның беренче китабы («Яратылыш») Аллаһы Тәгаләнең боерыгы белән дөнья-галәмнең һәм андагы бар нәрсәнең, шул исәптән беренче кешеләрнең бар ителүе, барча халыкларның нәсел атасы Адәм белән нәсел анасы Һаваның, Аллаһы әмеренә буйсынмыйча, дөньяны гөнаһка кертүләре турындагы хикәяләрдән башлана. Тәүратның калган дүрт китабында исраилиләрнең дүрт йөз ел дәвамында Мисырда кичергән коллык газапларыннан котылулары, Аллаһы тарафыннан вәгъдә ителгән Кәнган җирләренә сәфәр кылулары һәм Муса пәйгамбәр аша Аллаһыдан бирелгән дин кагыйдәләре вә төп кануннар бәян ителә. Шуннан соңгы китапларда исраилиләрнең Кәнган җирен яулап алулары, аларның шундагы көнкүрешләре, Исраил патшалары алып барган сугышлар, аларның уңыш-казанышлары, җиңү-җиңелүләре турында сүз бара.

Иске Гаһед стиль-язылыш ноктасыннан төрле характердагы китапларны берләштерә. Исраил дәүләтенең юлбашчы-җитәкчеләре һәм пәйгамбәрләре, башка халыкларга бәйле вакыйгалар турында сөйләүче тарихи китаплар белән беррәттән тәнкыйди, үгет-нәсыйхәт яки киләчәккә фараз кылу рухында язылган пәйгамбәрлек китаплары да бар: аларда Исраил халкының Аллаһы юлыннан читкә тайпылуы тәнкыйтьләнә, Аллаһыга тугрылык саклау – бердәнбер дөрес юл икәнлеге раслана, алда көткән серле-шомлы вакыйгалар турында кинаяләп хәбәр ителә.

Иске Гаһедтә шулай ук Аллаһыны данлаучы мәдхияләр һәм җырлар, ялвару-догалар (Зәбур), тирән фәлсәфи уйланулар, тапкыр, хикмәтле сүзләр, үгет-нәсыйхәтләр дә («Әюб», «Сөләйман патшаның гыйбрәтле сүзләре», «Вәгазьче») урын алган.

Хәзерге ел исәбе белән, ягъни Гайсә Мәсих туган елдан санаганда, I гасырның икенче яртысында борынгы грек телендә (Рим империясе басып алган Исраилдә халыкара тел) иҗат ителгән Яңа Гаһед (Инҗил-шәриф) тупланмасы 27 китаптан тора. Анда кешелек дөньясы тарихында яңа дәверне башлап җибәргән Гайсә Мәсихнең тууы, Аның Мәсих буларак күрсәткән хезмәтләре, үлеме һәм үледән терелүе, күккә ашуы, Гайсә оештырган мәсихчеләр бердәмлегенең башлангыч чорында булып үткән вакыйгалар бәян ителә. Яңа Гаһед тупланмасының беренче дүрт китабы Гайсә Мәсихнең тормышына һәм Аның тәгълиматына багышланган. Әлеге китаплар Гайсәне үз күзләре белән күргән шәкерте Маттай, Гайсә шәкерте Петернең якын дусты Марк, Гайсә белән булган вакыйгаларның дөреслеген җентекләп тикшергән тарихчы Лүк, Гайсә белән бергә күп вакытлар уздырган һәм Аның якын дусты булган Яхъя тарафыннан иҗат ителгән. Лүк калдырган икенче язмада («Рәсүлләрнең эшләре») Гайсә Мәсих күккә ашканнан соңгы вакыйгалар – Аның шәкертләренә Изге Рухның иңүе, алар кылган могҗизалар, Гайсә турындагы куанычлы хәбәрнең мәҗүси халыклар арасында таралуы һәм Аңа иман китерүчеләрнең артканнан-артуы турында сүз бара. Яңа Гаһедтә шулай ук Паул һәм башка рәсүлләр язган хатлар да урын алган. Аларның эчтәлеген дини үгет-нәсыйхәтләр, чын мәсихчегә хас яшәү кагыйдәләре тәшкил итә. Бу үгет-нәсыйхәтләр вә кагыйдәләр бүгенге көндә дә үзенең тәрбияви әһәмиятен югалтмаган. Яңа Гаһеднең соңгы кисәгендә – «Ачылыш» китабында – Яхъя, образлы тел кулланып, Гайсәнең җиргә икенче тапкыр килүен, дөньяның хөкем ителүен һәм ахырда булачак вакыйгаларны тасвирлый.

Изге Язманың тулы җыентыгы бүгенге көндә биш йөзләп телгә, ә аның кайбер өлешләре якынча ике мең телгә тәрҗемә ителгән. Изге Язманы татар теленә тәрҗемә итү 1970 нче еллар уртасыда Изге Китапны тәрҗемә итү институты (ИПБ) тарафыннан башланды, һәм шушы эшнең нәтиҗәсе буларак 1986 нчы елда Инҗилнең беренче биш китабын тәшкил иткән «Яхшы хәбәр» дип исемләнгән китап басылып чыкты. 1990 нчы елларда әлеге эшкә тәрҗемәчеләрнең яңа төркеме җәлеп ителде. Татар телендәге әлеге китапны тәрҗемә итүдә һәм басмага әзерләүдә Изге Китапны тәрҗемә итү институтыннан тыш, «SIL» халыкара оешмасы, «Берләшкән Изге Китап җәмгыятьләре» (UBS), татар язучылары, Татарстан китап нәшрияты мөхәррирләре, галим филологлар, Татарстан фәннәр академиясе Тел, әдәбият һәм сәнгать институты (ИЯЛИ) хезмәткәрләре һәм Казан дәүләт университеты (КФУ) укытучылары катнашты.

Тәрҗемәчеләр, мөхәррирләр, шулай ук дин гыйлеме һәм борынгы яһүд, грек теле белгечләре текст белән эшләгәндә аның төп нөсхәгә мәгънәви яктан тәңгәл килүен һәм шул ук вакытта аңлаешлы булуын максат итеп куйдылар. Төп нөсхә дигәндә, халыкара танылган басмалар – яһүд телендәге Biblia Hebraica Stuttgartensia һәм грек телендәге Novum Testamentum Graece (Nestle-Aland) күздә тотыла. Татар текстында башка борынгы чыганакларга нигезләнеп эшләнгән урыннар да бар. Андый очракта, мөһим саналган урыннарда, шул турыда искәрмәләр китерелә.

Әлеге басмада очраган кеше исемнәре һәм урын-төбәк атамалары төп нөсхәдә (Иске Гаһедтә – борынгы яһүд телендә, Яңа Гаһедтә – борынгы грек телендә) яңгыраганча – тартык авазлар үзгәрешсез калып, сузык авазлар татарчага якынайтып алынды. Текстта татар теленә гарәп чыганакларыннан кергән һәм халыкта киң таралу тапкан Ибраһим, Ягъкуб, Йосыф кебек татар исемнәре дә очрый. Аллаһыга һәм Гайсәгә бәйләнешле алмашлыклар зур хәрефтән язылды.

Китап ахырында сүзлек (андагы сүзләр текстта кечкенә «с» хәрефе белән тамгаланды), географик карталар, шулай ук Изге Язманың татар телендә моңарчы нәшер ителгән аерым өлешләре турындагы мәгълүмат белән танышырга мөмкин.

Татар телендәге әлеге басма ИЯЛИ һәм КФУ галимнәре тарафыннан рецензияләнеп, Россия фәннәр академиясе Тел белеме институтының уңай бәясен алды һәм рәсми рәвештә расланды. Татарстан митрополиясе дә китапка югары бәя бирде.

Изге Язма җыентыгы, бөек әдәби-тарихи мирас булып кына калмыйча, Аллаһы Тәгалә барлыкка китергән һәммә нәрсәнең – бөтен дөньяның, кешелекнең серләрен ачып бирә, Аллаһының табигатен, Аның күп нәрсәгә карата мөнәсәбәтен күрсәтә. Шуңа күрә һәр кешенең, әлеге китапны укып, Аллаһы Тәгаләнең асылына төшенү, үз тормышына карата Аллаһының ихтыярын белү мөмкинлеге бар.

Изге Китапны тәрҗемә итү институты, әлеге басма белән эшләгән барлык кешеләргә үзенең олы рәхмәтен белдереп, Изге Язманың татар телендәге беренче тулы тәрҗемәсе укучыларда кызыксыну уятыр, һәм аларда илаһи тарих белән якынрак танышу теләге туар дигән өметтә кала.

Изге Китапны тәрҗемә итү институты

Ачылыш

Ачылыш

- 1
- 2
- 3
- 4
- 5
- 6
- 7
- 8
- 9
- 10
- 11
- 12
- 13
- 14
- 15
- 16
- 17
- 18
- 19
- 20
- 21
- 22

1

1^1Тиздән нәрсә булырга тиешлеген Үзенең колларына күрсәтер өчен, Аллаһы тарафыннан Гайсә Мәсихкә бирелгән ачылыш. Ул аны Үзенең фәрештәсе аркылы җибәреп, колы Яхъяга белдерде+. 2Яхъя Аллаһы сүзе һәм Гайсә Мәсих күрсәтеп сөйләгәннәр хакында, үзе күргән һәммә нәрсә турында шаһитлык бирә+. 3Бу пәйгамбәрлек сүзләрен укучылар һәм тыңлаучылар, анда язылганнарны үтәүчеләр бәхетле, чөнки ул сүзләрнең гамәлгә ашу вакыты якын+.

Иман итүчеләрнең җиде бердәмлеген сәламләү

4-5Яхъядан Асия өлкәсендәге иман итүчеләрнең җиде бердәмлегенә: хәзер Бар, Булган һәм Булачак Заттан[*], Аның тәхете каршында торучы җиде рухтан, шулай ук Гайсә Мәсихтән сезгә мәрхәмәт вә иминлек булсын. Үлгәннәр арасыннан беренче булып терелеп торган Мәсих – тугры Шаһит, җирдәге патшаларның Башлыгы. Аңа, безне сөюче һәм гөнаһларыбыздан Үзенең каны белән азат кылып,+
6безне патшалык һәм Атасы Аллаһыга хезмәт итүче руханилар иткән Гайсәгә дан һәм кодрәт мәңге-мәңгегә булсын. Амин+.

7Менә, Ул болытларда килә[*],
һәм Аны һәркем күрер.

Аны чәнчегән кешеләр дә күрерләр[*].

Җирдәге барлык халыклар

Аның алдында үкереп елар.

Шулай булачак. Амин+.

8«Мин – Альфа һәм Омега[*], – дип әйтә Раббы Аллаһы, – хәзер Бар, Булган һәм Булачак Зат, Чиксез кодрәт Иясе».

Адәм Углының Яхъяга күренүе

9Мин, сезнең белән бергә Гайсә өчен газап чигүләр, патшалыкны, чыдамлыкны уртаклашучы имандашыгыз Яхъя, Аллаһы сүзе һәм Гайсә хакында шаһитлык иткәнем өчен, Патмос дип аталган утрауга җибәрелгән идем+. 10Раббының көнендә[*] мине Рух чолгап алды һәм артымда быргыдан чыккандай көчле тавыш ишеттем+. 11Ул болай диде: «Күргәннәреңнең барын да китап итеп язып, Эфес, Смурна, Пергәм, Түәтәйрә, Сәрдәйс, Филаделфея, Лаудикея шәһәрләрендәге җиде бердәмлеккә җибәр».

12Әйтүчене күрергә дип борылып карагач, мин җиде алтын шәмдәл күрдем+. 13Ә шәмдәлләр арасында озын кием кигән һәм күкрәген алтын пута белән буган, адәм углына охшаган Берәүне[*] күреп алдым+. 14Аның башындагы чәчләре ак йон кебек, кардай ак иде. Күзләре исә ут ялкыны кебек иде,+
15ә аяклары мичтә кыздырган бакырдай ялтырый һәм тавышы шарлавык тавышына охшар иде+. 16Уң кулында җиде йолдыз бар, авызыннан ике ягы да үткен кылыч чыгып тора[*]. Йөзе бар көченә балкып торган кояштай иде!+

17Мин Аны күргәч, үле кешедәй, аяклары алдына егылдым. Ул исә Үзенең уң кулын миңа тидереп, болай диде: «Курыкма! Мин – Беренче һәм Соңгы[*],+
18һәм мәңге Теремен. Үлгән идем, ә менә хәзер мәңге-мәңге яшим. Үлем һәм үлеләр дөньясы ачкычлары Миндә+. 19Шулай итеп, нәрсә күргәнеңне, хәзер нәрсә бар һәм моннан соң нәрсә буласын яз. 20Уң кулымда күргән җиде йолдызның һәм җиде алтын шәмдәлнең сере шунда: җиде йолдыз – җиде бердәмлекнең фәрештәләре һәм җиде шәмдәл – җиде бердәмлек ул».

2

Эфестәге иман итүчеләр бердәмлегенә хат

2^1«Эфес бердәмлегенең фәрештәсенә яз:

„Үзенең уң кулында җиде йолдыз Тотучы һәм җиде алтын шәмдәл арасында Йөрүче болай ди:+

2Эшләреңне, авыр хезмәтеңне, чыдамлылыгыңны һәм явызларга чыдап тора алмаганыңны беләм. Үзләрен рәсүл дип (ә алар рәсүл түгел) атаучыларны сынаганыңны һәм аларны ялганчылар дип тапканыңны беләм+. 3Чыдамлыгың барлыгын, Минем исемем өчен күп нәрсәләр кичереп тә арымаганыңны беләм. 4Әмма сиңа каршы сүзем бар: син беренче мәхәббәтеңне калдырдың!+
5Кайдан егылганыңны исеңә төшер һәм, тәүбә итеп, әүвәлге эшләреңә кайт. Югыйсә, тәүбә итмәсәң, яныңа килермен һәм шәмдәлеңне урыныннан кузгатырмын. 6Ләкин Никүләй тарафдарларының эшләренә нәфрәтләнеп дөрес эшлисең. Аларга Мин дә нәфрәтләнәм.

7Рухның бердәмлекләргә әйткәнен колагы булган ишетсен. Җиңүчегә Мин Аллаһы җәннәтендәге тереклек агачыннан җимеш ашарга насыйп итәм“»+.

Смурнадагы иман итүчеләр бердәмлегенә хат

8«Смурна бердәмлегенең фәрештәсенә яз:

„Беренче һәм Соңгы, үлгән һәм терелеп Торган болай ди:+

9Хәсрәт чигүеңне һәм фәкыйрьлегеңне беләм, әмма син бай. Үзләрен яһүдиләр дип атаучыларның сине хурлауларын беләм. Алар яһүдиләр түгел, шайтан җыеныдыр+. 10Алда сине көткән һичнәрсәдән курыкма. Кешеләреңне сынар өчен, арагыздан кайберләрегезне иблис зинданга утыртачак һәм ун көн буе сез хәсрәт чигәчәксез. Үлгәнче тугры бул, шунда сиңа тормыш таҗы бирәчәкмен+.

11Рухның бердәмлекләргә әйткәнен колагы булган ишетсен. Җиңүче икенче үлемнән һичнинди зыян күрмәс“»+.

Пергәмдәге иман итүчеләр бердәмлегенә хат

12«Пергәм бердәмлегенең фәрештәсенә яз:

„Ике ягы да үткен кылычы булган Зат болай ди:+

13Кайда яшәвеңне беләм: анда шайтан тәхете тора. Шулай булса да, Миңа булган иманыңны саклап тотасың. Сездә, шайтан яшәгән җирдә, тугры шаһитым Антипас үтерелгән вакытта да Миңа булган иманыңнан ваз кичмәдең. 14Әмма сиңа каршы берничә сүзем бар: арагызда Билгам тәгълиматын тотучылар бар. Ә ул, потларга корбан итеп китерелгән ризыкны ашасыннар һәм фәхешлеккә бирелсеннәр дип, Исраил халкын гөнаһка кертергә Бәлакны өйрәткән бит[*]+. 15Шулай ук синдә Никүләй тарафдарларының тәгълиматын тотучылар бар+. 16Инде хәзер тәүбә ит. Югыйсә, тиздән яныңа килермен һәм авызымнан чыгып торган кылыч белән аларга каршы көрәшермен+.

17Рухның бердәмлекләргә әйткәнен колагы булган ишетсен. Җиңүчегә серле манна[*] һәм ак таш бирермен. Ул ташта исә аны алучыдан башка һичкем белмәгән яңа исем язылган булыр“»+.

Түәтәйрәдәге иман итүчеләр бердәмлегенә хат

18«Түәтәйрә бердәмлегенең фәрештәсенә яз:

„Күзләре ут ялкыныдай, аяклары ялтырап торган бакырдай Аллаһы Углы болай ди:+

19Эшләреңне, мәхәббәтеңне, иманыңны, хезмәтеңне, чыдамлыгыңны беләм. Соңгы гамәлләреңнең беренчеләреннән яхшырак булуын да беләм. 20Әмма сиңа каршы сүзем бар: үзен пәйгамбәр дип атап, фәхешлеккә һәм потларга корбан ителгән ризыкны ашарга өйрәткән, колларымны юлдан яздырган Изебел исемле хатынга түзәсең+. 21Тәүбә кылу өчен, Мин аңа вакыт бирдем, әмма ул үзенең фәхешлегеннән тәүбә итәргә теләми+. 22Менә Мин аны каты авыру түшәгенә салачакмын. Ул хатын белән бергә фәхешлек итүчеләрне, аның юлыннан баш тартмасалар, зур кайгыга дучар итәчәкмен. 23Аның иярченнәрен үлемгә дучар итәрмен, шунда йөрәктәге уйларны, теләкләрне Сынаучы булуымны барча бердәмлекләр дә белер. Барыгызга да эшегезгә карап тиешлесен бирермен+.

24Ләкин аның тәгълиматын тотмаган һәм шайтанның тирән серләрен белмәгән сезләргә, Түәтәйрәдәге башкаларга әйтәм: сезгә башка һичнәрсә йөкләмәм. 25Тик Мин килгәнгә кадәр үзегездә булганны тотып торыгыз+. 26-28Үз Атамнан хакимлек алгандай, җиңүчегә һәм эшләремне ахырга тикле үтәүчегә халыклар белән хакимлек итәргә бирермен.

Ул алар белән тимер таяк ярдәмендә хакимлек итәр[*],
чүлмәк ваткандай, чәлпәрәмә китерер[*].

Мин аңа таң йолдызы бирермен+. 29Рухның бердәмлекләргә әйткәнен колагы булган ишетсен“»+.

3

Сәрдәйстәге иман итүчеләр бердәмлегенә хат

3^1«Сәрдәйс бердәмлегенең фәрештәсенә яз:

„Аллаһының җиде рухы һәм кулында җиде йолдыз булган Зат болай ди:

Синең эшләреңне беләм. Син тере исемен йөртәсең, әмма син үле+. 2Уяу тор һәм үзеңдә калган, үләр дәрәҗәгә җиткән нәрсәләрне ныгыт, чөнки эшләреңнең Аллам каршында тәмамланган булуын күрмим. 3Шуңа күрә, нәрсә кабул кылганыңны, нәрсә ишеткәнеңне исеңә төшер, аны үтә һәм тәүбә ит. Әгәр инде уяу тормасаң, Мин карактай көтмәгәндә килермен, ә син кайсы сәгатьтә килүемне белмәссең+. 4Ләкин Сәрдәйстә киемнәрен пычратмаган берничә кешең калган. Алар Минем белән бергә ак киемдә йөрерләр, чөнки моңа лаеклылар+. 5Шулай, һәр җиңүче кеше ак кием кияр һәм Мин аның исемен Тормыш китабыннан сызып ташламам. Атам һәм Аның фәрештәләре каршында җиңүченең исемен танырмын+.

6Рухның бердәмлекләргә әйткәнен колагы булган ишетсен“»+.

Филаделфеядәге иман итүчеләр бердәмлегенә хат

7«Филаделфея бердәмлегенең фәрештәсенә яз:

„Кулында Давыт ачкычы[*] булган Изге, Хакыйкый Заттыр. Ул ачса, һичкем яба алмас, япса, һичкем ача алмас. Менә шушы Зат болай ди:+

8Синең эшләреңне беләм, менә Мин синең каршыңда ишек ачтым, һәм аны һичкем яба алмаячак. Беләм, көчең аз, әмма син сүземне үтәдең, исемемнән ваз кичмәдең. 9Шайтан җыеныннан булганнарны менә нәрсә эшләтермен. Алар үзләрен яһүди дип атыйлар, әмма алар яһүдиләр түгел, ялганчылар. Мин аларны, килеп, аякларыңа егылырга мәҗбүр итәрмен, шунда сине сөйгәнемне беләчәкләр+. 10Минем сүземне тотып, чыдамлык күрсәттең, шуңа күрә Мин дә сине җирдә яшәүчеләрне сынар өчен, бөтен җиһанга киләчәк сынау вакытыннан саклап калачакмын+.

11Тиздән киләм: таҗыңны[*] һичкем тартып алмасын өчен, үзеңдә булганны нык тот+. 12Җиңүчене Аллам йортының баганасы итеп куячакмын, һәм ул инде аннан чыкмаячак. Аның өстенә Алламның исемен һәм күктән, Алламнан иңәчәк шәһәрнең – яңа Иерусалимнең исемен һәм Үземнең яңа исемемне язачакмын+.

13Рухның бердәмлекләргә әйткәнен колагы булган ишетсен“»+.

Лаудикеядәге иман итүчеләр бердәмлегенә хат

14«Лаудикея бердәмлегенең фәрештәсенә яз:

„Амин дип аталган Зат, тугры һәм хакыйкый Шаһит, Аллаһы булдырган нәрсәләрнең Чыганагы болай дип әйтә:+

15Синең эшләреңне беләм: син салкын да, кайнар да түгелсең. Их, син салкын яисә кайнар булсаңчы! 16Әмма син салкын да, кайнар да түгел, җылымса гына булганга күрә, сине авызымнан төкереп чыгарачакмын! 17Син: ‘Мин бай һәм баедым, һичбер нәрсәгә мохтаҗлыгым юк’, – дисең. Әмма син үзеңнең бәхетсез, мескен, фәкыйрь, сукыр һәм ялангач булуыңны аңламыйсың+. 18Баер өчен, Миннән утта чистартылган алтын, ялангачлыгыңның мәсхәрәлеге ачылмасын өчен, киенергә ак кием, күзләрең күрсен өчен, сөртергә күз мае сатып алырга киңәш итәм үзеңә+. 19Мин яратканнарымның һәрберсенең гаебен фаш итәм һәм аны тәртипкә өйрәтәм, шуңа күрә тырышлык күрсәт һәм тәүбә ит+. 20Менә Мин ишек төбендә шакып торам. Кем тавышымны ишетеп, ишеген ачса, аның янына керәчәкмен, һәм без бергә ашаячакбыз: Мин һәм ул+. 21Мин җиңеп чыктым һәм, Атам белән бергә Аның тәхетенә утырдым. Шулай ук җиңүчегә Үзем белән бергә тәхетемә утыру хокукы бирәчәкмен+.

22Рухның бердәмлекләргә әйткәнен колагы булган ишетсен“»+.

4

Күктәге тәхет

4^1Шуннан соң күктә ачык ишек күрәм. Элек миңа сөйләгән быргыдай тавыш болай ди: «Монда мен. Мин сиңа моннан соң булырга тиеш хәлләрне күрсәтермен»+. 2Шул мизгелдә үк мине Рух биләп алды. Һәм менә күктә тәхетне һәм тәхеттә Утыручыны күрдем+. 3Утыручы кыяфәте белән яшма һәм сердолик ташы сыман иде, тәхетне зөбәрҗәт төсендәге яктылык боҗрасы әйләндереп алган иде[*]+. 4Бу тәхет әйләнәсендә егерме дүрт тәхет тора, ул тәхетләрдә ак киемле, башларына алтын таҗ кигән егерме дүрт өлкән утыра иде+. 5Тәхет ягыннан яшен яшьни, дөмбердәгән һәм күк күкрәгән тавышлар чыга иде. Ә тәхет алдында Аллаһының җиде рухы булган җиде чыраг янып тора иде+. 6Тәхет каршында бәллүргә охшаш пыяла диңгез сыман нәрсә бар иде.

Тәхетнең тирә-ягында дүрт җан иясе тора иде. Аларның аллары һәм артлары күп күзләр белән капланган+. 7Беренче җан иясе арысланга, икенчесе үгез бозауга охшаган, өченчесенең йөзе кешенеке кебек, дүртенчесе исә очып баручы бөркет сыман иде+. 8Һәрберсе алты канатлы, канатларының тышы һәм эче күзләр белән капланган бу дүрт җан иясе:

«Изге, изге, изге,
Булган, хәзер Бар һәм Булачак
Чиксез кодрәт Иясе Раббы Аллаһы!» –

дип, көне-төне бертуктаусыз кабатлыйлар[*]+. 9Җан ияләре тәхеттә Утыручыга, мәңге-мәңге Яшәүчегә дан, хөрмәт һәм рәхмәт белдергән саен, 10егерме дүрт өлкән, тәхеттә Утыручы каршында йөзтүбән капланып, мәңге-мәңге Яшәүчегә сәҗдә кылалар һәм таҗларын тәхет алдына салып куялар да болай диләр:

11«Раббы Аллабыз!

Син дан, хөрмәт һәм кодрәт кабул итәргә лаеклы,
чөнки һәммә нәрсәне Син яраттың,
барысы да ихтыярың белән булдырылды
һәм гамәлдә тора!»+

5

Җиде мөһер сугылган язма төргәге һәм Бәрән

5^1Шуннан соң мин тәхеттә Утыручының уң кулында эчке һәм тышкы ягына язылган, җиде мөһер белән мөһерләнгән язма төргәген күрдем+. 2Тагын мин көчле тавыш белән: «Мөһерләрен кубарып, язма төргәген ачарга кем лаеклы?» – дип сораучы куәтле фәрештәне күрдем. 3Әмма күктә дә, җирдә дә, җир астында да язма төргәген ачарга һәм аңа карарга лаеклы һичкем булмады. 4Язма төргәген ачарга һәм аңа карарга лаеклы кеше табылмаганлыктан, мин бик нык еладым. 5Шунда өлкәннәрнең берсе миңа болай диде: «Елама. Әнә кара, Яһүдә нәселеннән булган Арыслан[*], Давыт тамырыннан чыккан Сабак[*] җиңеп чыкты. Язма төргәгенең җиде мөһерен кубарып, Ул ача ала»+.

6Шуннан соң мин тәхет янында дүрт җан иясе белән уратып алынган һәм өлкәннәр арасында торучы Бәрәнне күрдем. Ул суелган кебек иде. Аның җиде мөгезе һәм җиде күзе бар иде. Болар – Аллаһының бөтен җиргә җибәрелгән җиде рухы+. 7Бәрән, килеп, тәхеттә Утыручының уң кулыннан язма төргәген алды. 8Язма төргәген алгач, дүрт җан иясе һәм егерме дүрт өлкән Аның алдында йөзтүбән капландылар. Аларның һәрберсендә арфа һәм хуш исле сумала, ягъни Аллаһы изгеләренең догалары тулы алтын касәләр бар иде+. 9Алар яңа җыр җырладылар:

«Син язма төргәген алырга,
аның мөһерләрен кубарырга лаеклы,
чөнки корбан итеп суелдың,
Үзеңнең каның белән
һәр кабиләдән һәм телдән,
һәр халыктан һәм милләттән
Аллаһы өчен кешеләрне йолып алдың+.

10Аларны, Аллабызга хезмәт итү өчен, патшалык һәм руханилар иттең[*].

Алар җирдә патшалык итәчәкләр»+.

11Шунда тәхет, җан ияләре һәм өлкәннәр әйләнәсендә күп фәрештәләрне күрдем, аларның тавышын ишеттем. Аларның саны йөзләрчә миллион һәм дистәләрчә меңнәр иде+. 12Алар көчле тавыш белән:

«Суелган Бәрән кодрәт,
байлык, тирән гакыл,
куәт, хөрмәт, дан
һәм мактауга лаектыр», –

дип әйтә иделәр+.

13Күктә һәм җирдә, җир астында һәм диңгездә яратылганнарның барысының, анда булган һәммә нәрсәнең:

«Тәхеттә Утыручыга
һәм Бәрәнгә мактау,
хөрмәт, дан һәм кодрәт мәңге-мәңгегә булсын», –

дип әйтүләрен ишеттем+. 14Дүрт җан иясе: «Амин», – дип әйтә, өлкәннәр йөзтүбән капланып сәҗдә кыла иделәр+.

6

Бәрәннең алты мөһерне кубаруы

6^1Аннары мин Бәрәннең мөһерләрнең берсен кубаруын күрдем, һәм җан ияләренең берсенең күк күкрәгәндәй тавыш белән: «Кил!» – дип әйтүен ишеттем+. 2Менә мин ак ат күрдем. Ат өстендә кулына җәя тоткан җайдак утыра иде. Аңа таҗ бирелде. Ул җайдак, җиңүче булып, җиңү өчен юлга чыкты+.

3Бәрән икенче мөһерне кубаргач, икенче җан иясенең: «Кил!» – дигәнен ишеттем. 4Шуннан соң уттай җирән башка ат чыкты. Аның җайдагына, кешеләр бер-берсен үтерсеннәр өчен, бар дөньяның тынычлыгын алырга вәкаләт бирелде. Аңа зур кылыч тоттырылды+.

5Бәрән өченче мөһерне кубаргач, өченче җан иясенең: «Кил!» – дигәнен ишеттем. Менә мин кара ат күрдем, ә аның өстендәге җайдак үз кулына үлчәү тоткан иде. 6Җан ияләре арасыннан тавыш сыман аваз ишеттем: «Бер савыт бодай өчен – бер көнлек эш хакы, өч савыт арпа өчен – бер көнлек эш хакы[*]. Әмма зәйтүн маена һәм шәрабка зыян китермә!»+

7Бәрән дүртенче мөһерне кубаргач, дүртенче җан иясенең: «Кил!» – дигән тавышын ишеттем. 8Менә аксыл төстәге атны күрдем. Өстендәге җайдакның исеме «Үлем», ә аның артыннан бөтен үлеләр дөньясы килә иде. Аларга җирнең дүрттән бер өлешендә кешеләрне кылыч, ачлык, үләт һәм кыргый хайваннар белән үтерү хокукы бирелде+.

9Бәрән бишенче мөһерне кубаргач, мәзбәх астында Аллаһы сүзе өчен һәм шаһитлык биргәннәре өчен үтерелгәннәрнең җаннарын күрдем+. 10Алар көчле тавыш белән: «Кайчанга кадәр Син, изге һәм хакыйкый Хөкемдар, җирдә яшәүчеләрне хөкем итмәссең һәм безнең каныбыз өчен үч алмассың?» – дип кычкырдылар+. 11Аларның һәрберсенә ак кием бирелде. Алар кебек үк үтереләчәк хезмәттәшләренең һәм имандашларының саны тулганга тикле тагын бераз тынычланып торырга кушылды+.

12Мин Бәрәннең алтынчы мөһерне кубаруын күрдем. Шунда көчле итеп җир тетрәде, кояш матәм киеме кебек каралды, ай кандай кызыл төскә керде+. 13Инҗир агачының өлгермәгән җимешләре көчле җилдән коелгандай, күктәге йолдызлар җиргә атылды+. 14Күк, язма төргәгедәй бөтерелеп, юкка чыкты. Барлык таулар һәм утраулар үз урыннарыннан кузгатылдылар[*]+.

15Җирнең патшалары, түрәләре, гаскәриләр башлыклары, байлары, куәтлеләре – барысы да: һәр кол, һәр ирекле кеше мәгарәләрдә һәм таулардагы таш кыялар арасында яшеренделәр+. 16Алар болай диделәр: «Өстебезгә авып төшегез һәм безне тәхеттә Утыручының йөзеннән, Бәрәннең ачуыннан яшерегез!+
17Аларның бөек ачу көне килде. Моңа каршы кем тора алсын?»+

7

Мөһер сугылган йөз кырык дүрт мең кеше

7^1Шуннан соң мин җирнең дүрт почмагында торучы дүрт фәрештәне күрдем. Алар, җиргә, диңгезгә һәм бер генә агачка да исмәсен дип, җирнең дүрт җилен тотып торалар иде+. 2Мәңге тере Аллаһының мөһерен кулында тотып, көнчыгыштан күтәрелеп килүче башка фәрештәне күрдем. Ул җиргә һәм диңгезгә зыян китерергә вәкаләт бирелгән дүрт фәрештәгә көчле тавыш белән кычкырып эндәште: 3«Без Аллабыз колларының маңгайларына мөһер сукканчы, җиргә, диңгезгә һәм агачларга зыян китермәгез»[*]+. 4Мин мөһер сугылган кешеләрнең санын ишеттем. Исраил ыругларының барысы арасыннан бер йөз кырык дүрт мең кеше мөһерләнгән иде:

5Яһүдә ыругыннан унике мең кеше,
Рубин ыругыннан унике мең кеше,
Гәд ыругыннан унике мең кеше,
6Ашер ыругыннан унике мең кеше,
Нәптали ыругыннан унике мең кеше,
Менашше ыругыннан унике мең кеше,
7Шимун ыругыннан унике мең кеше,
Леви ыругыннан унике мең кеше,
Исәсхәр ыругыннан унике мең кеше,
8Зәбулун ыругыннан унике мең кеше,
Йосыф ыругыннан унике мең кеше,
Беньямин ыругыннан унике мең кеше мөһерләнде.

Ак киемле зур халык төркеме

9Шуннан соң, бихисап күп кешене күрдем. Аларны һичкем санап чыга алмас иде! Алар һәр милләттән вә кабиләдән, һәр халыктан вә төрле телләрдә сөйләшүчеләрдән иде. Ак киемле ул кешеләр, кулларына хөрмә ботаклары тотып, тәхет һәм Бәрән алдында басып торалар иде+. 10Алар көчле тавыш белән:

«Котылу тәхеттә утыручы Аллабыздан
һәм Бәрәннән килә!» –

дип кычкырдылар+. 11Тәхет тирәли, өлкәннәр һәм дүрт җан иясе тирәли баскан фәрештәләр тәхет алдында йөзтүбән капланып, Аллаһыга табынуларын әйттеләр:+

12«Амин! Аллабызга мактау һәм дан,
тирән гакыл һәм рәхмәт,
хөрмәт, кодрәт һәм куәт мәңге-мәңгегә булсын! Амин»+.

13Шунда өлкәннәрнең берсе миннән: «Ак киемле кешеләр кемнәр алар һәм каян килгәннәр?» – дип сорады. 14Мин аңа: «Әфәндем, син беләсең», – дидем. Ул миңа болай диде: «Алар бөек афәт кичереп килгәннәр[*]. Киемнәрен Бәрәннең каны белән юып агартканнар+.

15Шуңа күрә алар Аллаһы тәхете алдында торалар,

Йортында Аңа көне-төне хезмәт итәләр.

Тәхеттә Утыручы алар өстендә Үзенең саклап торучы чатырын корыр.

16Алар һичкайчан ачыкмаслар, һичкайчан сусамаслар.

Аларны кояш та, эсселек тә көйдермәс инде,+

17чөнки тәхет уртасындагы Бәрән аларга Көтүче булыр,
аларны тереклек суы чишмәләренә алып барыр[*].

Аллаһы аларның һәрбер күз яшен сөртер»+.

8

Җиденче мөһер һәм алтын сумала-майлар көйрәтү савыты

8^1Бәрән җиденче мөһерне кубаргач, күктә чама белән ярты сәгатькә тынлык урнашты+. 2Мин Аллаһы алдында басып торган җиде фәрештәне күрдем, аларга җиде быргы бирелде+.

3Сумала-майлар көйрәтә торган алтын савыт тоткан бүтән фәрештә мәзбәх каршына килеп басты. Аңа, Аллаһының барлык изгеләренең догалары белән бергә кушып, тәхет алдында торган алтын мәзбәх өстенә кую өчен, күп хуш исле сумала-майлар бирелде+. 4Аллаһы каршына фәрештә кулыннан изгеләрнең догалары белән бергә хуш исле сумала төтене күтәрелде+. 5Фәрештә сумала-майлар көйрәтү савытын алды да, мәзбәхтәге ут белән тутырып, җиргә ташлады. Шунда күк күкрәүләр, дөмбердәгән тавышлар ишетелде, яшен яшьнәде, җир тетрәде+.

Җиде фәрештәнең җиде быргысы

6Җиде быргысы булган җиде фәрештә быргы кычкыртырга әзерләнде. 7Беренчесе быргысын кычкыртты: кан катнаш боз һәм ут хасил булды, һәм алар җиргә ыргытылды. Җирнең өчтән бер өлеше, агачларның өчтән бер өлеше һәм бөтен яшел үлән янып бетте+.

8Икенче фәрештә быргысын кычкыртты: ут чәчеп торган зур тауга охшаулы нәрсәдер диңгезгә ыргытылды. Диңгезнең өчтән бер өлеше канга әверелде,+
9диңгездә яшәүче җанварларның өчтән бер өлеше үлде, корабларның да өчтән бер өлеше һәлакәткә очрады+.

10Өченче фәрештә быргысын кычкыртты: елгаларның өчтән бер өлешенә һәм чишмәләргә күктән, чырагтай янып, зур йолдыз төште+. 11Ул йолдызның исеме – Әрем. Суларның өчтән бер өлеше әрем сыман әче булды. Бу әче судан кешеләрнең күбесе үлде+.

12Дүртенче фәрештә быргысын кычкыртты: кояшның, айның, йолдызларның өчтән бер өлешенә зарар килде, шунлыктан аларның өчтән бер өлеше караңгылыкка чумды. Көн үзенең яктылыгының өчтән бер өлешен югалтты, шулай ук төн дә караңгыланды+.

13Шунда мин күк уртасында очып барган бөркетне күрдем. Аның: «Калган өч фәрештә тиздән кычкыртачак быргы тавышы аркасында җирдә яшәүчеләргә кайгы, кайгы, кайгы!» – дип, көчле итеп кычкырганын ишеттем.

9

9^1Бишенче фәрештә быргысын кычкыртты. Мин күктән җиргә төшкән йолдызны күрдем. Аңа упкын[*] коесының ачкычы бирелде+. 2Йолдыз упкын коесын ачып җибәрде. Гаять зур мичтән чыккандай, коедан төтен күтәрелеп, төтеннән кояш белән һава караңгыланды. 3Төтеннән җиргә саранчалар чыкты. Аларга җирдәге чаяннардай чагу сәләте бирелде+
4һәм җирдәге үләнгә, төрле яшеллеккә, агачларга зыян китермәскә, фәкать маңгайлары Аллаһы мөһере белән мөһерләнмәгән кешеләргә генә зарар китерергә боерылды+. 5Кешеләрне үтермәскә, бары тик биш ай буе аларны газапларга рөхсәт бирелде. Кешенең ул газаплары чаян чаккандагыга охшаш. 6Ул көннәрдә кешеләр үлем эзләрләр, ләкин аны тапмаслар. Үләргә теләрләр, әмма үлем алардан качар+.

7Саранчалар исә кыяфәте белән сугышка әзерләнгән атларга охшаш иде. Аларның башларында алтын таҗдай нәрсә бар, ә йөзләре кешенеке сыман иде+. 8Чәчләре хатын-кызныкы сыман, ә тешләре арысланныкы кебек+. 9Өсләрендә тимер көбә сыман күкрәкчәләре бар, ә канатларының тавышы сугышка ыргып чапкан атлы сугыш арбаларыннан чыккан тавышны хәтерләтте+. 10Чаянныкыдай койрыклары һәм чаккычлары бар иде, һәм кешеләрне биш ай буе газаплау көче шушы койрыкларда иде. 11Саранчаларның патшасы исә – упкын фәрештәсе. Аның исеме яһүд телендә «Абаддун», грек телендә «Аполлуон»[*].

12Беренче кайгы үтте, менә аның артыннан тагын икесе килә!+

13Алтынчы фәрештә быргысын кычкыртты, һәм мин Аллаһы алдында торучы алтын мәзбәхнең дүрт мөгезеннән килгән тавышны ишеттем+. 14Ул быргысы булган алтынчы фәрештәгә: «Бөек Фырат елгасы янында бәйләп куелган дүрт фәрештәне азат ит», – диде+. 15Кешеләрнең өчтән бер өлешен үтерер өчен, бу сәгатькә, көнгә, айга һәм елга әзерләп тоткан фәрештәләр азат ителделәр+. 16Атлы гаскәрнең саны ике йөз миллион иде. Мин аларның санын ишеттем. 17Миңа иңгән күренештә атлар һәм җайдаклар мондый иде: җайдакларның күкрәкчәләре уттай кызыл, куе зәңгәр һәм күкерттәй саргылт иделәр. Атларның башлары арыслан башы сыман, авызларыннан исә ут, төтен һәм күкерт бөркелеп тора иде. 18Кешеләрнең өчтән бер өлеше шушы өч бәла-казадан: атларның авызыннан чыккан уттан, төтеннән һәм күкерттән үтерелде. 19Атларның көче авызларында һәм койрыкларында, койрыклары исә елан сыман һәм башлы иде. Шул башлары белән алар кешеләргә зыян китерәләр иде.

20Бу бәла-казадан үлми калган кешеләр исә кылган гамәлләреннән тәүбә итмәделәр. Алар җеннәргә һәм күрә, ишетә, йөри алмаган алтын, көмеш, бакыр, таш һәм агач потларга табынуларыннан ваз кичмәделәр+. 21Бу кешеләр үзләренең үтерүләреннән, сихерләүләреннән, фәхешлекләреннән, урлашуларыннан тәүбә итмәделәр+.

10

Язма төргәге тоткан фәрештә

10^1Шуннан соң мин күктән төшүче икенче бер кодрәтле фәрештәне күрдем. Ул болытка төренгән, ә баш өстендә яктылык боҗрасы бар иде. Аның йөзе кояш кебек, аяклары утлы багана сыман+. 2Кулында ачылган кечкенә язма төргәге бар иде. Ул уң аягы белән диңгезгә, сул аягы белән җиргә басып,+
3арысландай көчле тавыш белән кычкырып җибәрде. Ул кычкыргач, җиде күк күкрәү тавыш биреп, нәрсәдер әйттеләр+. 4Җиде күк күкрәү әйтеп бетергәч, мин аны язарга ниятләдем. Әмма күктән килгән авазның: «Җиде күк күкрәүнең сөйләгәннәрен сер итеп сакла һәм язма», – дигәнен ишеттем+.

5Ә диңгездә һәм җирдә басып торучы мин күргән фәрештә уң кулын күккә күтәрде 6һәм күкне, шулай ук анда булган һәрнәрсәне, җирне һәм анда булган һәрнәрсәне, диңгезне һәм анда булган һәрнәрсәне Булдырган мәңге-мәңге Яшәүче белән ант итте: «Тоткарлау бүтән булмаячак, 7җиденче фәрештә үзенең быргысын кычкыртырга әзер көнне, Аллаһы Үзенең колларына – пәйгамбәрләренә игълан иткәнчә, Аның сере гамәлгә ашкан булыр»+.

8Аннан соң инде моңарчы ишеткән, күктән килгән аваз тагын миңа әйтте: «Бар, диңгездә һәм җирдә торучы фәрештәнең кулыннан ачылган язма төргәген ал». 9Фәрештә янына килеп, миңа шул кечкенә язма төргәген бирүен үтендем. Ул миңа болай диде: «Аны алып аша. Ашказаныңда аннан әче булыр, әмма авызыңда балдай татлы булыр»+. 10Мин фәрештәнең кулыннан кечкенә язма төргәген алып ашадым. Авызымда ул балдай татлы булды, ләкин, ашап бетерүемә, ашказанымда аннан әче булды. 11Аннары миңа болай диделәр: «Син күп халыклар, милләтләр, телләр һәм патшалар хакында тагын пәйгамбәрлек итәргә тиешсең».

11

Ике шаһит

11^1Миңа үлчәү таягыдай камыш сабагы бирелде һәм болай дип әйтелде: «Бар, Аллаһы йортын һәм мәзбәхне үлчә, андагы табынучыларны санап чык+. 2Әмма Аллаһы йортының тышкы ишегалдын хисапка кертмә һәм үлчәмә, чөнки ул мәҗүсиләргә бирелгән. Алар изге шәһәрнең урамнарын кырык ике ай буе таптап йөриячәкләр+. 3Мин Үземнең ике шаһитыма вәкаләт бирәчәкмен: алар, матәм киемнәре киеп, бер мең ике йөз алтмыш көн буе пәйгамбәрлек итәчәкләр». 4Бу шаһитлар – бөтен җир Хуҗасы алдында торучы ике зәйтүн агачы һәм ике шәмдәл+. 5Әгәр берәрсе аларга зыян китерергә ниятләсә, ул чакта аларның авызларыннан ут чыгып, дошманнарын йотачак. Аларга зыян китерергә ниятләгән кеше шулай үтерелергә тиеш+. 6Пәйгамбәрлек иткән вакытта яңгыр яумасын дип, аларның күкне капларга хокукы бар. Канга әйләндерү өчен, аларның сулар өстеннән, шулай ук теләгән чакларында җиргә һәртөрле бәла-казалар белән зыян китерергә хокукы бар+.

7Шаһитлык бирүләрен тәмамлагач, упкыннан җанвар күтәрелеп чыгып, аларга каршы сугышачак, аларны җиңәчәк һәм үтерәчәк+. 8Бу ике шаһитның гәүдәсе аларның Хакиме хачка кадакланган бөек шәһәр урамында ятачак. Ул шәһәрнең исеме кинаяләп «Сәдүм» һәм «Мисыр» дип атала+. 9Бу мәетләргә өч көн ярым буе төрле халыклардан, кабиләләрдән, телләрдән һәм милләтләрдән булган кешеләр караячаклар. Ул мәетләрне кабергә салырга рөхсәт итмәячәкләр+. 10Җирдә яшәүчеләр аларның үлеменә шатланып күңел ачар, бер-берләренә бүләкләр җибәрерләр, чөнки бу ике пәйгамбәр җирдә яшәүчеләрне күп газаплаганнар иде.

11Әмма өч көн ярым үткәч, аларга Аллаһыдан яшәү тыны кереп, аякларына торып бастылар. Аларны күрүчеләрне көчле курку басты+. 12Шуннан соң шаһитлар күктән көчле тавышның: «Монда күтәрелегез», – дип әйтүен ишеттеләр. Алар күккә болытта күтәрелделәр, ә дошманнары аларга карап торды+. 13Шул вакытта ук көчле итеп җир тетрәде һәм шәһәрнең уннан бер өлеше җимерелде. Җир тетрәүдән җиде мең кеше үлде, ә калганнары бик нык куркышып, күкләр Алласын данладылар+.

14Икенче кайгы үтте, менә тиздән өченчесе килә!+

Җиденче быргы

15Җиденче фәрештә быргысын кычкыртты. Күктә көчле тавышлар яңгырады:

«Дөнья патшалыгы инде Раббыбызның
һәм Аның Мәсихенең Патшалыгы булды.
Ул мәңге-мәңгегә патшалык итәчәк!»+

16Шунда Аллаһы хозурында үз тәхетләрендә утыручы егерме дүрт өлкән, йөзтүбән капланып, Аллаһыга сәҗдә кылдылар һәм+
17болай дип әйттеләр:

«Хәзер Бар, Булган, Чиксез кодрәт Иясе Раббы Аллаһы,

Сиңа шөкрана итәбез!
Чөнки Үзеңнең бөек кодрәтеңне гамәлгә керттең
һәм патшалык итә башладың+.
18Халыклар ярсыдылар,
ләкин ачу көнең килде
һәм үлеләрне хөкем итү вакыты җитте.
Кол пәйгамбәрләреңә, изге кешеләреңә,
исемеңнән куркучы кечкенәләргә дә, зурларга да
әҗер бирү вакыты,
җирне һәлак итүчеләрне
һәлак итү вакыты җитте!»+

19Шунда күктә Аллаһы йорты ачылды һәм анда Аның Килешү сандыгы күренде. Шунда яшен яшьнәде, дөмбердәгән тавышлар ишетелде, күк күкрәүләр, җир тетрәү булды һәм бик көчле итеп боз яуды+.

12

Хатын һәм аждаһа

12^1Күктә бөек галәмәт күренде: кояшка төренгән хатын, аның аяклары астында ай, башында унике йолдызлы такыя иде+. 2Хатын йөкле булып, бала тудыру газапларыннан һәм авыртудан кычкыра иде. 3Күктә тагын бер галәмәт күренде: җиде башлы һәм ун мөгезле кызыл төстәге зур аждаһа, аның һәр башында кечкенә таҗ иде+. 4Койрыгы күк йолдызларының өчтән бер өлешен себереп, җиргә атты. Аждаһа бала табучы хатын алдына килеп басты. Хатын баласын табу белән, баланы кабып йотарга әзер иде ул+. 5Хатын ир бала тапты. Ул барлык халыклар белән тимер таяк ярдәмендә хакимлек итәргә тиеш иде. Хатынның баласы Аллаһыга һәм Аның тәхете алдына тотып китерелде+. 6Ә хатын чүлгә качты. Чүлдә аның өчен Аллаһы тарафыннан урын әзерләнеп, мең ике йөз алтмыш көн дәвамында аны хәстәрләп торырга тиешләр иде+.

7Шунда күктә сугыш башланды: Микәил үзенең фәрештәләре белән аждаһага каршы сугышты. Аждаһа исә үзенең явыз фәрештәләре белән аларга каршы торды+. 8Әмма аждаһа җиңелеп, аңа һәм фәрештәләренә инде күктә урын калмады. 9Бу зур аждаһа – иблис һәм шайтан дип аталган, бөтен дөньяны алдаучы борынгы елан – җиргә бәреп төшерелде. Аның белән бергә явыз фәрештәләре дә җиргә ыргытылдылар+. 10Шуннан соң мин күктән көчле тавыш ишеттем:

«Менә Аллабызның коткаруы, кодрәте, патшалыгы
һәм Мәсихенең хакимлеге урнашты!
Аллабыз алдында көне-төне имандашларыбызны
гаепләүче бәреп төшерелде+.
11Имандашларыбыз Бәрән каны
һәм шаһитлык сүзләре белән аны җиңделәр,
хәтта, үлемнән курыкмыйча,
үзләренең җаннарын аямадылар+.
12Шуңа күрә, күкләр
һәм анда яшәүчеләр, куаныгыз!
Әмма җиргә һәм диңгезгә кайгы,
чөнки иблис, вакыты аз калганын белеп,
көчле ярсу белән сезгә төште!»+

13Үзенең җиргә бәреп төшерелүен күргәч, аждаһа ир бала тудырган хатынны куа башлады. 14Бу еланнан качып, үзе өчен чүлдә әзерләнгән урынга очсын дип, хатынга зур бөркетнең ике канаты бирелде. Аны анда ел, ике ел һәм тагын ярты ел хәстәрләп торачаклар+. 15Хатынны елга агызып китсен дип, хатын артыннан елан үзенең авызыннан су ташкыны агызды. 16Әмма җир, авызын ачып, аждаһа авызыннан аккан су ташкынын йотып, хатынга ярдәм итте. 17Аждаһа хатынга нык ярсып, Аллаһы әмерләрен үтәүче, Гайсә хакында шаһитлык бирүче аның калган балаларына каршы сугышыр өчен кузгалды+.

18Аждаһа диңгез ярына барып басты.

13

Диңгездән чыккан җанвар

13^1Шуннан соң мин диңгездән чыгып килүче ун мөгезле һәм җиде башлы җанварны күрдем. Аның мөгезләрендә ун таҗ, башларында көфер исемнәр язылган иде+. 2Мин күргән җанвар капланга охшаган. Аяклары аюныкыдай, авызы исә арысланныкы кебек иде. Аждаһа аңа үзенең көчен, тәхетен һәм зур хакимиятен бирде+. 3Башларының берсе үләр дәрәҗәдә яраланган иде, аннан соң ул ярасы төзәтелде. Бөтен җир гаҗәпкә калып, җанвар артыннан китте 4һәм җанварга шундый хакимият биргәне өчен, аждаһага сәҗдә кылды. Кешеләр: «Кем җанвар кебек була алсын һәм аның белән кем сугыша алсын?» – дип, җанварга да сәҗдә кылдылар.

5Җанварга тәкәбберләнергә һәм көфер сүз сөйләргә ирек куелды. Аңа кырык ике ай дәвамында хакимлек итү хокукы бирелде+. 6Ул Аллаһыга каршы көфер сүзләр әйтә, исемен, яшәгән урынын һәм күктә яшәүчеләрне көферли башлады. 7Җанварга Аллаһының изге кешеләренә каршы сугышырга һәм аларны җиңәргә рөхсәт ителде[*]. Аңа һәр кабилә, һәр халык, һәр тел һәм һәр милләт белән хакимлек итү хокукы бирелде+. 8Җирдә яшәгән һәм исемнәре Чалынган Бәрәннең Тормыш китабына дөнья яратылганчы язылмаганнарның һәммәсе шушы җанварга табыначак+.

9Колагы булган ишетсен:+

10Әсирлеккә төшәргә тиешле
әсирлеккә төшәчәк.

Кылычтан үләргә тиешле
кылычтан үләчәк[*].

Монда Аллаһы изгеләренең чыдамлыгы һәм иманы таләп ителә+.

Җирдән чыккан җанвар

11Аннан соң җирдән чыгып килүче башка җанварны күрдем. Ике мөгезе дә бәрәннекенә охшаш булып, ул аждаһа кебек сөйли иде. 12Ул беренче җанвар исеменнән аның бар хакимияте белән эш итеп, җирне һәм анда яшәүчеләрне үлем ярасы төзәлгән беренче җанварга табындырды. 13Ул зур галәмәтләр күрсәтте, хәтта кешеләр алдында күктән җиргә ут яудыра иде+. 14Беренче җанвар исеменнән эшләргә бирелгән галәмәтләре белән, җирдә яшәүчеләрне алдап, аларга кылычтан яраланып терелгән җанвар сынын ясарга кушты+. 15Беренче җанварның сыны хәтта сөйли алсын һәм аңа табынмаган һәркем үлемгә тапшырылсын өчен, икенче җанварга ул сынга җан кертергә рөхсәт ителде+. 16Икенче җанвар бар кешеләрнең, кечеләрнең һәм бөекләрнең, байларның һәм фәкыйрьләрнең, иреклеләрнең һәм колларның уң кулларына яисә маңгайларына тамга салдырды. 17Шушы тамгасы, ягъни җанвар исеме яки исеменең саны булмаган беркем дә сатып та ала алмады һәм сата да алмады.

18Монда зирәклек кирәк. Акылы булган кеше җанварның санын хисаплап чыгарсын, чөнки ул – кеше саны. Аның саны – алты йөз алтмыш алты.

14

Бәрән һәм йөз кырык дүрт мең кеше

14^1Шуннан соң мин менә нәрсә күрдем: Сион тавында Бәрән тора. Аның белән бергә маңгайларында Бәрән һәм Атасының исеме язылган йөз кырык дүрт мең кеше бар иде+. 2Мин күктән шарлавык һәм көчле күк күкрәүгә охшаш бер тавыш ишеттем. Ул арфачылар арфада уйнаган тавышка да охшаш иде+. 3Тәхет һәм дүрт җан иясе белән өлкәннәр алдында яңа җыр җырлыйлар иде. Җирдә яшәгәннәр арасыннан йолып алынган йөз кырык дүрт мең кешедән башка һичкем ул җырны өйрәнә алмады+. 4Алар – бер тапкыр да хатын-кыз белән булмаган, шуның аркасында сафлыкларын саклап калган кешеләр. Бәрән кая барса, Шуның артыннан баралар. Алар кешеләр арасыннан йолып алынган, Аллаһыга һәм Бәрәнгә багышланган беренче кешеләр иде+. 5Телләрендә ялган булмады, алар кимчелексез иде+.

Өч фәрештә

6Шуннан соң күк уртасыннан очып барган башка бер фәрештәне күрдем. Җирдә яшәүче һәр милләткә, кабиләгә, телгә һәм халыкка игълан итү өчен, мәңгелек Яхшы хәбәре бар аның. 7Ул көчле тавыш белән: «Аллаһыдан куркыгыз һәм Аны данлагыз, чөнки Аның хөкем сәгате килде. Күкне, җирне, диңгезне һәм чишмәләрне Булдыручыга табыныгыз!» – диде.

8Икенче фәрештә, аңа ияреп, болай диде: «Бөек Бабил җимерелде, җимерелде![*] Ул барча халыклырга үзенең тыелгысыз фәхешлек шәрабын эчерткән»+.

9Аларга өченче фәрештә иярде һәм көчле тавыш белән болай диде: «Җанварга һәм аның сынына табынган, җанвар тамгасын кабул итеп, үзенең маңгаена яки кулына куйган кеше+
10Аллаһының ачу касәсендәге ярсулы шәрабын, су кушылмаган шәрабын эчәчәк. Ул кеше изге фәрештәләр һәм Бәрән алдында ут белән күкерт эчендә газапландырылачак+. 11Газаплау төтене мәңге-мәңгегә күтәреп торачак. Җанварга һәм аның сынына табынучы, аның исем тамгасын кабул итүче һәркем көндез дә, төнлә дә газаптан тынгы күрмәячәк»+.

12Моның өчен Аллаһының әмерләрен үтәүче һәм Гайсәгә иман итүче изге кешеләрнең түземле булулары кирәк+.

13Мин күктән килгән тавыш ишеттем: «Яз: Шушы вакыттан башлап Хаким Гайсәгә иман итеп үлүчеләр бәхетле». «Әйе, – ди Рух, – алар үзләренең михнәтләреннән ял итсеннәр, чөнки аларның эшләре үзләре артыннан бара»+.

Җир уңышы

14Шуннан соң мин менә нәрсә күрдем: ак болыт һәм болыт өстендә утыручы адәм углына охшаган Зат. Башында алтын таҗ һәм кулында үткен урак бар иде+. 15Аллаһы йортыннан тагын бер фәрештә чыгып, болыт өстендә Утыручыга көчле тавыш белән: «Урагыңны алып ур: урак өсте җитте, җир уңышы өлгерде», – дип кычкырды+. 16Шуннан соң, болытта Утыручы урагын җир өстенә ыргытты һәм уңыш урылды+.

17Аннары күктәге Аллаһы йортыннан башка фәрештә чыкты. Аның да үткен урагы бар иде. 18Мәзбәхтән ут белән идарә итү хакимлеге булган тагын бер фәрештә чыкты. Ул көчле тавыш белән үткен урагы булган фәрештәгә: «Үзеңнең үткен урагыңны ал да җир өстендәге йөзем тәлгәшләрен җый, чөнки аның җимешләре өлгерде!» – дип кычкырды. 19Фәрештә үзенең урагын җиргә ыргытты һәм җирдәге йөземне җыеп, Аллаһының зур ачу изгеченә ташлады+. 20Әлеге йөзем шәһәрдән читтә урнашкан изгечтә тапталды. Изгечтән ат йөгәненә кадәр җиткән, бер мең алты йөз стадия[*] озынлыкта кан акты.

15

Җиде бәла-казалы җиде фәрештә

15^1Шуннан соң мин күктә бөек һәм искиткеч башка галәмәтне – соңгы җиде бәла-казаны тотып торучы җиде фәрештәне күрдем. Ул бәла-казалар соңгылары иде, чөнки Аллаһының ярсуы шулар белән тәмамлана+. 2Мин ут катыш пыяла диңгез сыман нәрсәне күрдем. Пыяла диңгез өстендә җанварны, аның сынын һәм исем санын җиңеп чыкканнар тора иде. Аларның кулларында Аллаһының арфалары бар иде+. 3Алар Аллаһы колы Мусаның җырын һәм Бәрәннең җырын җырлыйлар иде:

«Чиксез кодрәт Иясе Раббы Аллаһы!

Синең эшләрең бөек һәм искиткеч.

Халыкларның Патшасы,

Синең юлларың гадел һәм хакыйкый+.

4Раббы! Синнән кем курыкмас,
исемеңне кем данламас?

Тик бер Син генә изге.

Бөтен халыклар килеп,

Синең алдыңда сәҗдә кылачаклар[*],
чөнки Синең гадел эшләрең ачылды»+.

5Моннан соң мин күрдем: менә күктә Аллаһы йорты – Шаһитлык чатыры ачылды+. 6Аллаһы йортыннан җиде бәла-казасы булган җиде фәрештә чыкты. Алар чиста һәм ялтырап торган җитен кием кигәннәр, күкрәкләрен алтын пута белән буганнар иде+. 7Дүрт җан иясенең берсе җиде фәрештәгә мәңге-мәңге яшәүче Аллаһының ярсуы белән тулы җиде алтын касә бирде+. 8Аллаһы йорты Аллаһының даныннан һәм кодрәтеннән төтен белән тулды, һәм җиде фәрештәнең җиде бәла-казасы тәмамланмыйча, анда һичкем керә алмады+.

16

Аллаһының ярсуы тулы җиде касә

16^1Шуннан соң мин Аллаһы йортыннан җиде фәрештәгә «Барыгыз һәм җиргә Аллаһының җиде ярсу касәсен түгегез» дип сөйләүче көчле тавыш ишеттем+.

2Беренче фәрештә китте һәм үзенең касәсен җир өстенә түкте. Җанвар тамгасы салдырылган һәм аның сынына табынган кешеләрдә чирканыч, яман җәрәхәтләр хасил булды+.

3Икенче фәрештә үзенең касәсен диңгезгә түкте. Аның суы үләт канына охшап калды, һәм диңгездәге барлык җан ияләре үлде+.

4Өченче фәрештә үзенең касәсен елгаларга, су чишмәләренә түкте, һәм аларның суы канга әверелде+. 5Мин сулар фәрештәсенең әйтүен ишеттем:

«Хәзер Бар, Булган һәм Изге!

Син шулай хөкем итеп, гадел эшләдең+.

6Бу кешеләр изгеләрнең, пәйгамбәрләрнең
канын койдылар,
һәм Син аларга кан эчәргә бирдең.

Алар моңа лаеклылар!»+

7Мин мәзбәх ягыннан килгән тавыш ишеттем:

«Әйе, Чиксез кодрәт Иясе Раббы Аллаһы!

Синең хөкемнәрең хакыйкый һәм гадел!»+

8Дүртенче фәрештә үзенең касәсен кояш өстенә түкте һәм кояшка кешеләрне ут белән көйдерү кодрәте бирелде. 9Кешеләрне көчле эсселек көйдерде. Бу бәла-казалар белән идарә итү хакимлегенә ия Аллаһының исемен кешеләр хурладылар, әмма тәүбә итмәделәр һәм Аны данламадылар+.

10Бишенче фәрештә үзенең касәсен җанвар тәхете өстенә түкте һәм аның патшалыгы караңгылыкка чумды. Кешеләр авыртудан телләрен тешләделәр,+
11сызлануларыннан һәм җәрәхәтләреннән күк Алласын хурладылар, әмма кылган эшләреннән тәүбә итмәделәр.

12Алтынчы фәрештә үзенең касәсен бөек Фырат елгасына түкте. Көнчыгыштан килүче патшаларга юл әзер булсын өчен, аның суы кипте+. 13Мин аждаһаның, җанварның һәм ялган пәйгамбәрнең авызларыннан бака сыман өч явыз рухның чыкканын күрдем+. 14Бу явыз рухлар галәмәтләр күрсәтә алалар иде. Алар Чиксез кодрәт Иясе Аллаһының бөек көнендә бөтен җир патшаларын сугышка җыяр өчен китәләр+.

15«Менә Мин карактай көтмәгәндә киләм: ялангач йөрмәс өчен һәм хурлыгын кешеләр күрмәсен дип уяу торучы, киемнәрен саклаучы кеше бәхетле!»+

16Явыз рухлар патшаларны яһүд телендә «Һармагедун»[*] дип аталган урынга җыйдылар.

17Җиденче фәрештә үзенең касәсен һавага түкте, һәм Аллаһы йортыннан, тәхеттән: «Тәмамланды!» – дигән көчле тавыш яңгырады. 18Яшен яшьнәде, дөмбердәгән тавышлар, күк күкрәүләр булды. Көчле итеп җир тетри башлады: җирдә кеше яши башлаганнан бирле мондый көчле, нык тетрәү булганы юк иде!+
19Бөек шәһәр өч өлешкә бүленеп китте һәм халыкларның шәһәрләре җимерелде. Аллаһы бөек Бабилне искә төшереп, аңа Үзенең ярсулы ачу касәсеннән шәраб эчәргә бирде+. 20Һәр утрау юкка чыкты, таулар күздән югалды+. 21Күктән кешеләр өстенә зур-зур боз кантарлары[*] ява башлады. Бу бәла-каза ифрат та авыр булганга, кешеләр Аллаһыны хурладылар+.

17

Фахишә һәм җанвар

17^1Җиде касә тоткан фәрештәләрнең берсе килеп, миңа болай диде: «Кил монда. Мин сиңа күп суларда утыручы бөек фахишәнең хөкем җәзасын күрсәтермен[*]+. 2Аның белән җир патшалары фәхешлек иттеләр, аның фәхешлек шәрабыннан җирдә яшәүчеләр исергәнче эчтеләр»+.

3Мине Рух биләп алган килеш, фәрештә чүлгә алып китте. Мин анда кызыл җанвар өстендә утыручы хатынны күрдем. Җанвар көфер исемнәр белән капланган, аның җиде башы һәм ун мөгезе бар иде+. 4Хатын шәмәхә һәм кып-кызыл кием кигән, алтын, асылташлар һәм энҗе белән бизәлеп, кулына фәхешлегенең чирканыч нәрсәләре һәм шакшылыклары белән тулы алтын касә тоткан иде. 5Аның маңгаена серле мәгънәгә ия исем язылган: «Бөек Бабил – җир фахишәләренең һәм чирканыч нәрсәләрнең анасы». 6Мин хатынның изгеләр һәм Гайсә шаһитларының каныннан исергәнлеген күрдем. Аны күреп, мин бик нык гаҗәпләндем+. 7Фәрештә миңа болай диде: «Син нигә гаҗәпләндең? Мин сиңа хатынның һәм аны йөртүче җиде башлы, ун мөгезле җанварның серен аңлатып бирәм. 8Син күргән җанвар бар иде, хәзер ул юк. Тик ул тиздән упкыннан чыгачак һәм һәлак ителәчәк. Дөнья яратылганнан бирле исемнәре Тормыш китабына язылмаган кешеләр җанварны күреп гаҗәпләнәчәкләр, чөнки ул бар иде, хәзер юк һәм янә булачак+.

9Монда зирәк акыл кирәк. Җиде баш – хатын утырган җиде тау, шулай ук җиде патша. 10Ул патшаларның бишесе һәлак булды, берсе бар, башкасы әле килмәгән. Килгәч, ул озак булырга тиеш түгел. 11Ә булган һәм хәзер булмаган җанвар – сигезенче патша ул, шулай ук җиде патшаның берседер, һәм ул үзенең һәлакәтенә бара.

12Син күргән ун мөгез – ун патша ул. Алар патшалыкларын әле алмадылар. Әмма җанвар белән бергә, бер сәгатькә, патшалар дәрәҗәсендә хакимлек алачаклар[*]+. 13Аларның ниятләре бер, алар җанварга үзләренең көчләрен һәм хакимлекләрен тапшырачаклар. 14Алар Бәрән белән сугышачаклар һәм Бәрән аларны җиңәчәк, чөнки Ул – хакимнәрнең Хакиме һәм патшаларның Патшасы[*]. Аның белән бергә булганнар исә чакырылганнар, сайланганнар һәм тугрылар»+.

15Фәрештә миңа тагын болай диде: «Син күргән фахишә утырган сулар исә – халыклар, төркемнәр, милләтләр һәм телләр. 16Син күргән ун мөгез һәм җанвар фахишәгә нәфрәтләнәчәк һәм аны бөлгенлеккә төшерәчәк, ялангач калдырачак, аның тәнен ашаячак һәм аны утта яндырачак+. 17Аллаһы Үз ихтыярын үтәү теләген йөрәкләренә салган бит, шуңа күрә ун мөгез бердәм рәвештә патшалык итү хокукын җанварга бирә. Болар барысы Аллаһының сүзләре тормышка ашканчы булачак. 18Ә син күргән хатын – җир патшалары белән патшалык итүче бөек шәһәр ул».

18

Бабилнең җимерелүе

18^1Болардан соң мин күктән төшеп килгән башка фәрештәне күрдем. Ул бөек хакимияткә ия иде. Аның даны белән җир яктыртылды+. 2Фәрештә көчле тавыш белән кычкырды:

«Бөек Бабил җимерелде, җимерелде!
Ул җеннәр торагына һәм төрле явыз рухлар,
нәҗес кошлар, шакшы һәм җирәнгеч хайваннарга
сыену оясы булды+.
3Ул үзенең тыелгысыз фәхешлек шәрабын
барлык халыкларга эчертте,
һәм җир патшалары аның белән фәхешлек иттеләр.

Сәүдәгәрләр чамасыз зиннәтеннән баедылар»+.

4Мин күктән башка тавыш ишеттем:

«Халкым, аның гөнаһларында катнашмас өчен
һәм бәла-казаларына дучар булмас өчен чык аннан+.

5Гөнаһлары өелеп, күккә җитте[*],
һәм Аллаһы җинаятьле эшләрен искә алды+.
6Ул ничек биргән булса,
сез дә аңа шулай кайтарыгыз,
эшләренә карата икеләтә бирегез.
Башкалар өчен әзерләгән касәсендә
үзенә ике тапкыр көчлерәк эчемлек әзерләгез+.
7Ул үзен күпме данлаган булса,
зиннәттә күпме яшәгән булса,
шулкадәр аңа газап һәм кайгы бирегез!
Чөнки ул үзенең күңеленнән:
„Патшабикә булып утырам, мин тол хатын түгел,
кайгыны да күрмәм!“ – ди+.
8Шуңа күрә аңа бер көндә бәла-казалар –
үлем, хәсрәт, ачлык киләчәк.
Ул утта яндырылачак,
чөнки аны хөкем итүче Раббы Аллаһы кодрәтле!»[*]+

9Аның белән зина кылган һәм җенси теләкләрен канәгатьләндергән җир патшалары, януыннан чыккан төтенне күргәч, аның хакында кайгырып еларлар+. 10Газапларыннан куркып, читтәрәк басып торачаклар һәм:

«Кайгы, кайгы сиңа, бөек шәһәр!

И Бабил, куәтле шәһәр!

Син бер сәгать эчендә хөкем җәзасын алдың», –

дип әйтәчәкләр.

11Җир сәүдәгәрләре дә аның хакында кайгырып елаячаклар, чөнки бүтән алардан беркем дә әйберләрен сатып алмый: 12алтын һәм көмеш әйберләрен, асылташларын һәм энҗеләрен, нәфис җитен, ефәк, куе кызыл һәм алсу тукымаларын, һәртөрле хуш исле агачны һәм фил сөягеннән ясалган әйберләрен, иң кыйммәт агач, бакыр, тимер һәм мәрмәрдән ясалган һәртөрле әйберләрен, 13дарчиннарын, аш тәмләткечләрен, хуш исле майларын, сумалаларын, ладаннарын, шәрабларын, зәйтүн майларын, иң яхшы оннарын һәм бодаен, мал-туарларын һәм сарыкларын, атларын һәм арбаларын, кеше гәүдәләрен һәм кеше җаннарын да алмый.

14«Җаның бик каты теләгән җимешләр синнән киттеләр.

Барлык зиннәтлелегең һәм купшылыгың юк булды,
алар һичкайчан табылмаячак!»

15Болар белән сәүдә итүчеләр һәм Бабилгә сатып баеп киткәннәр, аның газапларыннан куркып, елап һәм кайгырып читтәрәк торачаклар. 16Алар:

«Бөек шәһәргә кайгы, кайгы!

Ул нәфис җитен, куе кызыл һәм алсу тукымаларга киенгән,
алтын, асылташларга һәм энҗегә бизәлгән.

17Шундый күп байлык бер сәгать эчендә юк булды», –

диячәкләр.

Диңгездәге һәрбер кораб йөртүче һәм һәрбер йөзүче, диңгезчеләр һәм диңгез кәсебеннән файда күрүчеләр читтәрәк басып тордылар+. 18Шәһәрнең януыннан чыккан төтенне күреп: «Бу бөек шәһәргә кайсы шәһәр тиң булсын!» – дип кычкырдылар+. 19Алар башларына тузан сиптеләр һәм елап:

«Кайгы, и бөек шәһәр, кайгы!

Байлыгыннан диңгездә кораблары булган
һәммә кеше баеды.

Бер сәгать эчендә бушап калды ул», –

дип кайгырып кычкырдылар[*]+.

20И күк һәм изгеләр, рәсүлләр һәм пәйгамбәрләр! Шатланыгыз, чөнки сезне ул шәһәр ничек хөкем иткән булса, Аллаһы аны шулай хөкем итте+.

21Аннары бер көчле фәрештә тегермән ташы кебек зур таш алып, диңгезгә ташлады һәм болай диде:

«Бөек Бабил шәһәре шундый көч белән түбәнгә ыргытылыр
һәм башка табылмас[*]+.

22Арфада уйнаучылар һәм җырлаучылар,
сыбызгычылар һәм быргычылар тавышын синдә инде ишетмәсләр.

Бер генә һөнәр буенча да бер генә һөнәрчене табып булмас
һәм тегермән ташларының тавышы синдә ишетелмәс+.

23Яктырткыч уты синдә моннан ары яктыртмас,
кияү белән кәләш тавышлары моннан ары синдә ишетелмәс.

Сәүдәгәрләрең җирдә бөек булдылар,
сихереңә бөтен халыклар да алдандылар+.

24Ул шәһәрдә пәйгамбәрләрнең һәм изгеләрнең каны,
җирдә үтерелгән барлык кешеләрнең каны табылды»+.

19

Раббыны мактагыз

19^1Аннан соң мин күктән зур халык төркеменнән чыккандай көчле тавыш ишеттем:

«Раббыны мактагыз![*]
Котылу, дан һәм кодрәт Аллабызныкы!+
2Аның хөкемнәре хак һәм гадел:

җирне үзенең фәхешлеге белән бозыклыкка китергән
бөек фахишәне хөкем итте,
колларының каны өчен аңардан үч алды»+.

3Тагын шундый сүзләр ишетелде:

«Раббыны мактагыз!

Фахишәнең януыннан чыккан төтен мәңге-мәңгегә күтәрелә»+.

4Шунда егерме дүрт өлкән һәм дүрт җан иясе йөзтүбән капланып:

«Амин! Раббыны мактагыз!» –

дип, тәхеттә утыручы Аллаһыга сәҗдә кылдылар+.

5Тәхеттән тавыш килде:

«Барлык коллары,
Аңардан куркучылар, кечеләр һәм зурлар,
Аллабызны мактагыз!»+

6Аннан соң мин зур халык төркеменә, шарлавыкка һәм көчле күк күкрәүгә охшаш тавыш ишеттем:

«Раббыны мактагыз!

Чиксез кодрәт Иясе Раббы Аллабыз
патшалык итә башлады!+

7Куаныйк һәм нык шатланыйк, Аны данлыйк!

Бәрәннең туе җитте, кәләше үзен әзерләде»+.

8Кәләшкә, кию өчен, ялтырап торган нәфис
ак җитен тукымадан чиста кием бирелде[*].

Ак җитен – изге кешеләрнең тәкъва эшләре ул+.

9Фәрештә миңа: «Язып куй: Бәрәннең туй мәҗлесенә чакырылганнар бәхетле», – диде. Аннары дәвам итте: «Болар – Аллаһының хак сүзләре». 10Шуннан соң мин, сәҗдә кылырга дип, аның аякларына егылдым, әмма ул миңа: «Кара аны, болай эшләмә! Мин – синең һәм Гайсәнең шаһитлыгына тугры[*] имандашларыңның хезмәттәше. Аллаһыга сәҗдә кыл. Гайсәнең шаһитлыгы[*] пәйгамбәрләрне рухландыра бит», – дип әйтте+.

Ак ат өстендәге Җайдак

11Мин ачылган күкне күрдем. Менә ак ат, Җайдагы Тугры һәм Хакыйкый дип атала. Ул гадел хөкем итә һәм көрәш алып бара[*]+. 12Күзләре ут ялкыныдай, башында күп таҗлары бар иде. Аңа Үзеннән башка һичкем белми торган исем язылган иде+. 13Ул канга баткан кием кигән[*] һәм Аның исеме – Аллаһы Сүзе[*]+. 14Артыннан ак атларга атланган һәм ак, чиста, нәфис җитен кием кигән күк гаскәрләре ияргән. 15Авызыннан, халыкларга сугар өчен, үткен кылыч чыгып тора[*], Ул Үзе алар белән тимер таяк ярдәмендә хакимлек итәчәк. Ул Чиксез кодрәт Иясе Аллаһының ярсулы ачу шәрабын изгечтә изә+. 16Киемендә һәм ботында «Патшаларның Патшасы һәм хакимнәрнең Хакиме» дигән исем язылган+.

17Аннан соң мин кояшта торучы бер фәрештәне күрдем. Ул, күк уртасыннан очучы бөтен кошларга мөрәҗәгать итеп, көчле тавыш белән кычкырды: «Килегез, Аллаһының бөек мәҗлесенә җыелыгыз!+
18Патшаларның һәм гаскәр башлыкларының, көчлеләрнең, атларның һәм җайдакларының, бар кешеләрнең, иреклеләрнең һәм колларның, кечеләрнең һәм зурларның мәетен ашагыз»+.

19Шунда мин җанварны, җир патшалары һәм аларның гаскәрләрен атта Утыручыга һәм Аның гаскәренә каршы сугышырга җыелганнарын күрдем+. 20Аннары җанвар һәм аның исеменнән галәмәтләр күрсәткән ялган пәйгамбәр кулга алындылар. Бу ялган пәйгамбәр җанвар тамгасын кабул иткәннәрне, аның сынына табынучыларны шул галәмәтләр ярдәмендә алдаган иде. Алар икесе дә янып торган күкертле күлгә тере килеш ыргытылды+. 21Ә калганнары атта Утыручының авызыннан чыккан кылыч белән үтерелделәр, һәм барлык кошлар аларның мәетен ашап туйдылар+.

20

Мең ел буе патшалык итү

20^1Шуннан соң мин күктән төшүче фәрештәне күрдем. Аның кулында упкын ачкычы һәм зур чылбыр бар иде+. 2Ул аждаһаны – иблис һәм шайтан дигән борынгы еланны[*] тотып алды һәм мең елга богаулады+. 3Мең ел үткәнче, халыкларны алдамасын дип, аны упкынга ташлады, упкынны бикләп, мөһер сукты. Мең елдан соң, ул аз гына вакытка азат ителергә тиеш+.

4Аннан соң мин тәхетләрне һәм анда утыручыларны күрдем. Аларга хөкем итү хокукы бирелгән иде. Гайсә хакында шаһитлык иткәннәре һәм Аллаһы сүзе өчен башлары киселгән, җанварга һәм аның сынына табынмаган, маңгайларына һәм кулларына тамга салдырмаган кешеләрнең җаннарын күрдем. Алар үледән терелеп тордылар һәм Мәсих белән мең ел буе патшалык иттеләр+. 5Үлгәннәрнең калганнары исә мең ел үтмичә терелмәделәр. Бу – беренче терелү. 6Беренче терелүдә катнашучылар бәхетле һәм изге. Икенче үлем алар белән хакимлек итми инде, ләкин алар Аллаһының һәм Мәсихнең руханилары булачаклар, Мәсих белән бергә мең ел буе патшалык итәчәкләр+.

Иблисне хөкем итү

7Мең ел үткәч, иблис үзенең зинданыннан азат ителәчәк 8һәм җирнең бар якларындагы халыкларны, ягъни Гог һәм Магог халыкларын[*] алдап, сугышка җыяр өчен чыгачак. Аларның саны диңгез комыдай күп булыр+.

9Күрәм: алар җир киңлегенә чыктылар һәм Аллаһының изге кешеләре яшәгән станны, яраткан шәһәрне камап алдылар. Әмма күктән ут төшеп, аларны яндырып бетерде+. 10Әлеге халыкларны алдаучы иблис җанвар белән ялган пәйгамбәрне ташлаган утлы һәм күкертле күлгә ыргытылды. Алар анда көне-төне һәм мәңге-мәңгегә газапланачаклар+.

Үлеләрнең хөкем ителүе

11Аннан соң мин зур ак тәхет һәм анда Утыручыны күрдем. Аның хозурыннан җир белән күк качты, һәм аларга урын табылмады+. 12Тәхет каршында торучы үлгәннәрне – зурларны һәм кечеләрне күрдем. Китапларны ачтылар. Тормыш китабы дип аталган башка китапны да ачтылар. Китапларда язылганча, үлгәннәр үз эшләренә карата хөкем ителделәр+. 13Диңгез үзендәге үлекләрне бирде. Үлем һәм үлеләр дөньясы да үзендәге үлекләрне бирделәр. Бу үлгән кешеләр һәркайсы үз эшләренә карата хөкем ителделәр+. 14Үлем һәм үлеләр дөньясы утлы күлгә ыргытылдылар. Бу утлы күл – икенче үлем. 15Исеме Тормыш китабында табылмаган һәркем шул утлы күлгә ыргытылды+.

21

Яңа күк һәм яңа җир

21^1Шуннан соң мин яңа күкне һәм яңа җирне күрдем[*]. Әүвәлге күк һәм әүвәлге җир юкка чыгып, диңгез дә юк иде инде+. 2Мин Аллаһы яныннан, күктән төшеп килүче кияве өчен бизәнеп әзерләнгән кәләштәй изге шәһәр – яңа Иерусалимне күрдем+. 3Тәхеттән килгән көчле тавышны ишеттем: «Менә Аллаһының кешеләр белән яшәү урыны. Ул кешеләр белән бергә яшәячәк. Алар Аның халкы булачак һәм Аллаһы Үзе алар белән булачак, Ул аларның Алласы булачак+. 4Ул аларның һәрбер күз яшен сөртер. Үлем һәм кайгы, елау, авырту да башка булмаячак, чөнки әүвәлге үтеп китте»[*]+.

5Тәхеттә Утыручы болай диде: «Менә Мин һәммә нәрсәне яңа итеп ясыйм». Аннары Ул миңа эндәшеп: «Яз, чөнки бу сүзләр ышанычлы һәм хак», – дип өстәде+. 6Ул миңа тагын болай диде: «Гамәлгә ашты! Мин – Альфа һәм Омега, Башы һәм Ахыры. Сусаучыга Мин тереклек суы чишмәсеннән бушлай эчәргә бирәм[*]+. 7Боларның барысы җиңүчегә насыйп булыр һәм Мин Алласы булырмын, ә ул Минем балам булыр+. 8Әмма куркакларның, иманнан ваз кичкәннәрнең, әшәкеләрнең, кеше үтерүчеләрнең, фәхешлек кылучыларның, сихерчеләрнең, потка табынучыларның, барлык ялганчыларның өлеше ут һәм күкерт белән ялкынланып торган күлдәдер. Бу – икенче үлем»+.

Яңа Иерусалим

9Яныма соңгы җиде бәла-каза белән тулы җиде касә тоткан җиде фәрештәнең берсе килеп: «Кил, мин сиңа кәләшне, Бәрәннең хатынын күрсәтәм», – диде+. 10Мине Рух биләп алды һәм фәрештә мине зур һәм биек тауга күчерде. Ул миңа Аллаһыдан, күктән төшүче изге Иерусалим шәһәрен күрсәтте+. 11Ул шәһәр Аллаһы даныннан балкып тора иде. Ялтыравы асылташ һәм бәллүрдәй чиста яшма балкышына охшаш+. 12Дивары бик зур һәм биек, унике капкалы, капкалары янында унике фәрештә бар. Капкаларында Исраил халкының унике ыругының исемнәре язылган. 13Көнчыгыштан – өч капка, төньяктан – өч капка, көньяктан – өч капка һәм көнбатыштан – өч капка+. 14Шәһәр диварының унике нигез ташы бар иде. Ул нигезләрдә Бәрәннең унике рәсүленең исемнәре язылган+.

15Миңа сөйләүче фәрештәнең шәһәрне һәм капкаларын, диварын үлчәр өчен алтын үлчәү таягы бар иде+. 16Шәһәр тигезьяклы дүртпочмак булып урнашкан: аның озынлыгы киңлегенә тигез иде. Фәрештә шәһәрне таяк белән үлчәде, ул унике мең стадия[*] булды. Озынлыгы, киңлеге һәм биеклеге бертигез+. 17Фәрештә диварын үлчәп чыкты. Дивар фәрештә кулланган кеше үлчәме буенча йөз кырык дүрт аршын[*] булды. 18Дивары яшмадан булып, шәһәр исә үтә күренмәле пыяладай саф алтыннан иде. 19Шәһәр диварының нигез ташлары төрле асылташлар белән бизәлгән: беренче нигезе – яшма, икенчесе – зәңгәр якут, өченчесе – халцедон, дүртенчесе – зөбәрҗәт,+
20бишенчесе – оникс, алтынчысы – сердолик, җиденчесе – хризолит, сигезенчесе – берилл, тугызынчысы – топаз, унынчысы – хризопраз, унберенчесе – гиацинт, уникенчесе – аметист. 21Унике капка – унике энҗе, капкаларның һәрберсе бер энҗедән иде. Шәһәрнең төп урамы үтә күренмәле пыяладай саф алтыннан иде.

22Мин шәһәрдә Аллаһы йортын күрмәдем, чөнки бу шәһәрнең Аллаһы йорты – Чиксез кодрәт Иясе Раббы Аллаһы Үзе һәм Бәрән+. 23Шәһәр кояшның һәм айның яктыртуына мохтаҗ түгел, чөнки аны Аллаһының даны яктырта, яктырткычы исә – Бәрән[*]+. 24Халыклар шул шәһәр яктылыгында йөриячәкләр, җир патшалары аңа үзләренең зиннәтләрен китерәчәкләр[*]+. 25Көндез капкалары һичкайчан ябылмаячак, анда төн булмаячак+. 26Бу шәһәргә халыкларның зиннәтләрен һәм кыйммәтле хәзинәләрен китерәчәкләр[*]. 27Шәһәргә һичбер шакшы әйбер, әшәкелек эшләүче һәм ялганчы кермәячәк, фәкать исемнәре Бәрәннең Тормыш китабында язылганнар гына керәчәк+.

22

Тереклек суы елгасы

22^1Шуннан соң фәрештә миңа Аллаһының һәм Бәрәннең тәхетеннән чыккан, бәллүрдәй ялтырап торган тереклек суы елгасын күрсәтте[*]+. 2Ул елга урамның уртасыннан ага. Елганың бу һәм теге як ярында унике тапкыр җимеш бирүче, һәр ай саен үз җимешен бирүче тереклек агачы бар. Агачның яфраклары халыкларны савыктыру өчен[*]+. 3Шәһәрдә ләгънәтләнгән бер нәрсә дә булмаячак, анда Аллаһының һәм Бәрәннең тәхете торачак, коллары Аңа хезмәт итәчәкләр. 4Алар йөзен күрәчәкләр, һәм исеме аларның маңгайларында булачак+. 5Анда инде төн булмаячак, аларның яктырткыч белән кояш яктылыгына мохтаҗлыклары булмаячак, аларга Раббы Аллаһы нур чәчәчәк. Алар мәңге-мәңгегә патшалык итәчәкләр[*]+.

6Аннары фәрештә миңа болай диде: «Бу сүзләр ышанычлы һәм хак. Пәйгамбәрләрне рухландыручы Раббы Аллаһы колларына, тиздән нәрсә булырга тиешлеген күрсәтү өчен, фәрештәсен җибәрде»+.

Хаким Гайсәнең килүе

7«Менә тиздән киләчәкмен! Бу китапның пәйгамбәрлек сүзләрен үтәүче бәхетле»+.

8Мин, Яхъя, боларны ишеттем һәм күрдем. Ишеткәч һәм күргәч, сәҗдә кылырга дип, боларны күрсәтүче фәрештәнең аякларына егылдым+. 9Әмма ул миңа: «Кара аны, моны эшләмә! Мин синең, пәйгамбәр имандашларыңның һәм бу китап сүзләрен тотучыларның хезмәттәше. Аллаһыга табынып сәҗдә кыл», – дип әйтте.

10Янә ул миңа болай диде: «Бу китапның пәйгамбәрлек сүзләрен мөһер сугып яшермә[*], чөнки вакыт якын+. 11Яман бәндә яманлык кылуда булсын, бозык кеше тагын да бозыклыкка батсын, тәкъва кеше исә – тәкъвалыкта һәм изге кеше изгелектә яшәвен дәвам итсен»[*]+.

12«Менә тиздән киләчәкмен! Һәркемгә үз эшләренә карата бирер өчен, әҗерне Үзем белән алып киләм+. 13Мин – Альфа һәм Омега, Беренче һәм Соңгы, Башы һәм Ахыры[*]+. 14Киемнәрен юганнар бәхетле. Алар тормыш агачыннан тукланырга һәм шәһәргә капкалардан керергә хокуклы+. 15Ә этләр, сихерчеләр, фәхешлек кылучылар, кеше үтерүчеләр, потка табынучылар, ялганны яратучы һәм эшләүче һәркем тышта калачак+. 16Мин, Гайсә, фәрештәмне сезгә болар хакында бердәмлекләрдә шаһитлык итәргә дип җибәрдем. Мин – Давыт тамырыннан чыккан Сабак, аның Токымы, якты таң йолдызы[*]»+.

17Рух та, кәләш тә: «Кил!» – диләр. Һәм ишетүче дә: «Кил!» – дип әйтсен. Сусаучы килсен, теләгән кеше тереклек суын бушлай алсын[*]+.

18Бу пәйгамбәрлек китабының сүзләрен ишетүчене кисәтәм: әгәр берәрсе боларга өстәсә, Аллаһы ул кешегә бу китапта язылган бәла-казаларны өстәр+. 19Әгәр кем дә булса бу пәйгамбәрлек китабы сүзләренең берәрсен алып ташласа, бу китапта язылган тереклек агачыннан һәм изге шәһәрдән Аллаһы ул кешенең өлешен төшереп калдырыр.

20Боларның һәммәсе турында шаһитлык Бирүче болай ди: «Әйе, тиздән киләчәкмен!»

Амин, Хаким Гайсә, кил!+

21Хаким Гайсәнең мәрхәмәте барысы белән булсын!

* 1:4-5 Карагыз: «Чыгыш», 3:14.

* 1:7 Карагыз: «Даниил», 7:13.

* 1:7 Карагыз: «Зәкәрия», 12:10.

* 1:8 Альфа һәм Омега – грек әлифбасының беренче һәм соңгы хәрефләре. Бу сүзләр Аллаһы – һәммә нәрсәнең башы һәм ахыры дигәнгә ишарә итә. (Карагыз: 21:6 һәм 22:13.)

* 1:10 Раббының көне – атнаның беренче көне, ягъни якшәмбе турында сүз бара дип аңларга мөмкин.

* 1:13 Карагыз: «Даниил», 7:13.

* 1:16 Карагыз: «Ишагыйя», 49:2.

* 1:17 Карагыз: «Ишагыйя», 44:6.

* 2:14 Карагыз: «Саннар», 31:16.

* 2:17 Манна – Аллаһы борынгы Исраил халкын Мисыр коллыгыннан чыгаргач, чүлдә туйдыру өчен күктән җибәргән ризык.

* 2:26-28 …алар белән… хакимлек итәчәк… – Грек телендәге төп нөсхәдә сүзгә-сүз: «аларны көтәчәк», ягъни «аларга көтүче булачак». Шулай ук 12:5, 19:15 тә.

* 2:26-28 Карагыз: «Зәбур», 2:9.

* 3:7 Давыт ачкычы – Мәсихкә вәгъдә ителгән хакимлек символы.

* 3:11 Таҗыңны – ягъни «Аллаһы бирәчәк әҗереңне».

* 4:3 Карагыз: «Яхәзкыл», 1:26-28.

* 4:8 Карагыз: «Ишагыйя», 6:2-3.

* 5:5 Карагыз: «Яратылыш», 49:9-10.

* 5:5 Карагыз: «Ишагыйя», 11:1.

* 5:10 Карагыз: «Чыгыш», 19:6.

* 6:6 Бу пәйгамбәрлек буенча бер көнлек хезмәт хакы (грекча «динар») бер савыт (грекча «хойникс») бодайга яки өч савыт арпага гына җитә. Бер хойникс – 600 гр.

* 6:13-14 Карагыз: «Ишагыйя», 34:4.

* 7:3 Карагыз: «Яхәзкыл», 9:4, 6.

* 7:14 Карагыз: «Даниил», 12:1.

* 7:16-17 Карагыз: «Зәбур», 22:1-3; «Ишагыйя», 49:10.

* 9:1 Упкын – шул чорда яшәүчеләр аңлавынча, явыз рухларны хөкем көненә кадәр ябып тоту урыны.

* 9:11 Абаддун, Аполлуон – «һәлак итүче» мәгънәсендә.

* 13:7 Карагыз: «Даниил», 7:21.

* 13:10 Карагыз: «Иремия», 15:2; 43:11.

* 14:8 Карагыз: «Ишагыйя», 21:9.

* 14:20 Бер мең алты йөз стадия – өч йөз чакрым чамасы. Бер стадия – 192 м.

* 15:4 Карагыз: «Зәбур», 85:9-10.

* 16:16 Һармагедун – Мегиддо тавын белдерә (карагыз: «IV Патшалар», 23:29; «Зәкәрия» 12:11).

* 16:21 …зур-зур боз кантарлары… – Грек телендәге төп нөсхәдә сүзгә-сүз: талант авырлыгындагы бозлар; бер талант – 40 кг чамасы.

* 17:1 Карагыз: «Иремия», 51:13.

* 17:12 Карагыз: «Даниил», 7:23-24.

* 17:14 Карагыз: «Канун», 10:17; «Даниил», 2:47.

* 18:5 Карагыз: «Иремия», 51:9.

* 18:8 Карагыз: «Ишагыйя», 47:7-9.

* 18:11-19 Карагыз: «Яхәзкыл», 27:28-36.

* 18:21 Карагыз: «Иремия», 51:63-64.

* 19:1 Раббыны мактагыз – яһүд телендә «Һалелуя».

* 19:8 Карагыз: «Ишагыйя», 61:10.

* 19:10 …Гайсәнең шаһитлыгына тугры… – Бу сүзләрне «Гайсә турында шаһитлык итүче» дип тә аңларга мөмкин.

* 19:10 …Гайсәнең шаһитлыгы… – Бу сүзләрне «Гайсә турындагы шаһитлык» дип тә аңларга мөмкин.

* 19:11 Карагыз: «Ишагыйя», 11:4-5.

* 19:13 Карагыз: «Ишагыйя», 63:2-3.

* 19:13 Карагыз: «Яхъя», 1:1.

* 19:15 Карагыз: «Ишагыйя», 49:2.

* 20:2 Карагыз: «Яратылыш», 3:1.

* 20:8 Карагыз: «Яхәзкыл», 38:2.

* 21:1 Карагыз: «Ишагыйя», 65:17; 66:22.

* 21:4 Карагыз: «Ишагыйя», 25:8; 35:10; 65:19.

* 21:6 Карагыз: «Ишагыйя», 55:1.

* 21:16 Унике мең стадия – ике мең өч йөз чакрым чамасы.

* 21:17 Аршын – монда якынча 0,5 метр.

* 21:23 Карагыз: «Ишагыйя», 60:19-20.

* 21:24 Карагыз: «Ишагыйя», 60:3.

* 21:25-26 Карагыз: «Ишагыйя», 60:11.

* 22:1 Карагыз: «Яхәзкыл», 47:1; «Зәкәрия», 14:8.

* 22:2 Карагыз: «Яхәзкыл», 47:12.

* 22:5 Карагыз: «Даниил», 7:18, 27.

* 22:10 Карагыз: «Даниил», 12:4, 9.

* 22:11 Карагыз: «Даниил», 12:10.

* 22:13 Карагыз: «Ачылыш», 1:8, 17; 21:6.

* 22:16 Карагыз: «Саннар», 24:17; «Даниил», 11:1, 10.

* 22:17 Карагыз: «Ишагыйя», 55:1.

+ 1:1 Ачылыш 22:6
+ 1:2 Яхъя 19:35
+ 1:3 Ачылыш 22:7, Ачылыш 22:10

+ 1:4 Чыгыш 3:14, Ачылыш 3:1, Ачылыш 4:5, Ачылыш 5:6, Яхъя 3:11, I Тимутәйгә хат 6:13, Рәсүлләр 26:23, I Көринтлеләргә хат 15:20, Көлессәйлеләргә хат 1:18, I Петердән хат 1:18-19

+ 1:6 Чыгыш 19:6, I Петердән хат 2:9, Ачылыш 5:10, Ачылыш 20:6, I Петердән хат 4:11, Яһүдәдән хат 1:24-25, Ачылыш 5:13

+ 1:7 Даниил 7:13, Зәкәрия 12:10
+ 1:9 Марк 10:39
+ 1:10 Яхәзкыл 1:3, Ачылыш 4:2
+ 1:12 Чыгыш 25:1, Чыгыш 25:37, Зәкәрия 4:2

+ 1:13 Даниил 7:13, Даниил 10:5-6, Ачылыш 15:6

+ 1:14 Даниил 7:9, Ачылыш 2:18, Ачылыш 19:12

+ 1:15 Яхәзкыл 1:7, Даниил 10:6, Яхәзкыл 1:24, Яхәзкыл 43:2

+ 1:16 Ишагыйя 49:2, Гыйбриләргә хат 4:12, Ачылыш 19:15, Даниил 8:17, Даниил 10:9, Маттай 17:2

+ 1:17 Маттай 28:4, Ишагыйя 41:4, Ишагыйя 44:6, Ишагыйя 48:12, Ачылыш 2:8, Ачылыш 22:13

+ 1:18 Римлыларга хат 6:9, Римлыларга хат 14:9, Ачылыш 9:1, Ачылыш 20:1

+ 2:1 Ачылыш 1:13, Ачылыш 1:16

+ 2:2 II Көринтлеләргә хат 11:13, I Яхъядан хат 4:1

+ 2:4 Иремия 2:2

+ 2:7 Маттай 11:15, Марк 4:9, Лүк 8:8, Ачылыш 3:6, Ачылыш 3:13, Ачылыш 3:22, Ачылыш 13:9, Ачылыш 3:5, Ачылыш 21:7, Лүк 23:43, II Көринтлеләргә хат 12:4, Яратылыш 2:9, Яратылыш 3:22, Яхәзкыл 28:13, Ачылыш 22:2

+ 2:8 Ачылыш 1:17-18

+ 2:9 Ягъкубтан хат 2:5, II Көринтлеләргә хат 8:9, Ачылыш 3:9

+ 2:10 Ачылыш 12:11, Ягъкубтан хат 1:12, Ачылыш 3:11

+ 2:11 Ачылыш 2:7, Ачылыш 20:6, Ачылыш 21:8

+ 2:12 Ачылыш 1:16

+ 2:14 Саннар 22:5, Саннар 25:1-2, Саннар 31:16, II Петердән хат 2:15, Рәсүлләр 15:29, I Көринтлеләргә хат 8:10, I Көринтлеләргә хат 10:19

+ 2:15 Ачылыш 2:6

+ 2:16 Ишагыйя 11:4, II Тессалуникәлеләргә хат 2:8

+ 2:17 Ачылыш 2:7, Чыгыш 16:31, Яхъя 6:48-50, Ишагыйя 62:2, Ишагыйя 65:15, Ачылыш 3:12, Ачылыш 19:12

+ 2:18 Ачылыш 1:14-15

+ 2:20 III Патшалар 16:31, III Патшалар 21:25, Ачылыш 2:14

+ 2:21 II Петердән хат 3:9, II Петердән хат 3:15

+ 2:23 I Патшалар 16:7, Иремия 11:20, Иремия 20:12, Маттай 16:27

+ 2:25 Ачылыш 3:11

+ 2:26 Зәбур 2:9, Ачылыш 12:5, Ачылыш 19:15, Саннар 24:17, Ачылыш 22:16

+ 2:29 Ачылыш 2:7

+ 3:1 Ачылыш 1:4-5, Ачылыш 1:16, Римлыларга хат 1:15, Эфеслеләргә хат 2:1, Эфеслеләргә хат 2:5, Көлессәйлеләргә хат 2:13, I Тимутәйгә хат 5:6

+ 3:3 Маттай 24:43-44, II Петердән хат 3:10, I Тессалуникәлеләргә хат 5:2, Ачылыш 16:15

+ 3:4 Яһүдәдән хат 1:23, Ачылыш 6:11, Ачылыш 7:9, Маттай 10:11, Маттай 22:8, Рәсүлләр 13:46

+ 3:5 Ачылыш 2:7, Ачылыш 21:7, Чыгыш 32:32, Зәбур 55:9, Зәбур 68:29, Малахи 3:16, Лүк 10:19, Маттай 10:32

+ 3:6 Ачылыш 2:7
+ 3:7 Ишагыйя 22:22, Әюб 12:14
+ 3:9 Ачылыш 2:9

+ 3:10 II Петердән хат 2:9, I Көринтлеләргә хат 10:13

+ 3:11 Ачылыш 22:7, Ачылыш 22:12, Ачылыш 22:20, Ачылыш 2:25

+ 3:12 Ачылыш 2:7, III Патшалар 7:21, Зәбур 22:6, Яхәзкыл 48:35, Ишагыйя 62:2, Ачылыш 2:17

+ 3:13 Ачылыш 2:7

+ 3:14 Гыйбрәтле сүзләр 8:22, Көлессәйлеләргә хат 1:15, Көлессәйлеләргә хат 1:18, I Көринтлеләргә хат 14:16, II Көринтлеләргә хат 1:20

+ 3:17 Һошея 12:8, Зәкәрия 11:5, I Көринтлеләргә хат 4:8, Яхъя 9:39-41

+ 3:18 Ачылыш 16:15

+ 3:19 Гыйбрәтле сүзләр 3:12, Гыйбриләргә хат 12:5-6

+ 3:20 Лүк 12:36, Яхъя 14:23

+ 3:21 Яхъя 16:33, Зәбур 109:1, Марк 16:19, Маттай 19:28, Лүк 22:30

+ 3:22 Ачылыш 2:7

+ 4:1 Ачылыш 1:10

+ 4:2 Яхәзкыл 1:3, Ачылыш 1:10, III Патшалар 22:19, Ишагыйя 6:1, Даниил 7:9

+ 4:3 Яхәзкыл 1:28

+ 4:4 Ачылыш 3:4

+ 4:5 Ачылыш 8:5, Ачылыш 11:19, Ачылыш 16:18, Ачылыш 1:4-5, Зәкәрия 4:2

+ 4:6 Яхәзкыл 1:22, Ачылыш 15:2, Яхәзкыл 1:5, Яхәзкыл 1:18, Яхәзкыл 10:12

+ 4:7 Яхәзкыл 1:10
+ 4:8 Ишагыйя 6:2, Яхәзкыл 1:11, Ишагыйя 6:3
+ 4:11 Ачылыш 5:12, Зәбур 32:9-11

+ 5:1 Яхәзкыл 2:9-10, Ишагыйя 8:16, Ишагыйя 29:11, Даниил 12:4, Ачылыш 10:4, Ачылыш 22:10

+ 5:5 Ишагыйя 11:10, Ачылыш 22:16, Яратылыш 49:9

+ 5:6 Ишагыйя 53:7, Яхъя 1:29, Яхъя 1:36, I Петердән хат 1:19, Рәсүлләр 8:32-33, Зәкәрия 3:9, Зәкәрия 4:10, Ачылыш 1:4-5

+ 5:8 Зәбур 140:2, Ачылыш 8:3-4

+ 5:9 Зәбур 32:3, Ачылыш 14:3, Ачылыш 7:9, Ачылыш 11:9, Ачылыш 14:6, Ачылыш 14:3-4

+ 5:10 Чыгыш 19:6, I Петердән хат 2:9, Ачылыш 1:6

+ 5:11 Даниил 7:10, Лүк 2:13

+ 5:12 Ачылыш 4:11

+ 5:13 Зәбур 144:16, Зәбур 150:6, I Петердән хат 4:11, Яһүдәдән хат 1:24-25, Ачылыш 1:6, Ачылыш 7:12

+ 5:14 Ачылыш 4:10

+ 6:1 Ачылыш 5:1, Ачылыш 4:7, Ачылыш 14:2, Ачылыш 19:6

+ 6:2 Зәкәрия 1:8-10, Зәкәрия 6:1-4
+ 6:4 Зәкәрия 1:8, Зәкәрия 6:2, Марк 13:8
+ 6:6 Ачылыш 7:3

+ 6:8 Левиләр 26:22, Канун 32:24, Яхәзкыл 5:17, Яхәзкыл 14:21

+ 6:9 Ачылыш 20:4

+ 6:10 Канун 32:43, Зәбур 78:10, Зәбур 93:3, Зәбур 118:84, Лүк 18:7, II Тессалуникәлеләргә хат 1:6, Ачылыш 19:2

+ 6:11 Ачылыш 3:4

+ 6:12 Марк 13:8, Ачылыш 11:13, Ишагыйя 50:3, Йоил 2:30

+ 6:13 Ишагыйя 34:4
+ 6:14 Ачылыш 16:20
+ 6:15 Ишагыйя 2:10, Ишагыйя 2:19
+ 6:16 Һошея 10:8, Лүк 23:30

+ 6:17 Зәбур 75:8, Иремия 30:7, Йоил 2:11, Малахи 3:2

+ 7:1 Иремия 49:36, Даниил 7:2
+ 7:3 Яхәзкыл 9:4, Ачылыш 14:1, Ачылыш 22:4
+ 7:9 Ачылыш 3:4
+ 7:10 Ачылыш 12:10, Ачылыш 19:1
+ 7:11 Ачылыш 4:6
+ 7:12 Ачылыш 5:13-14

+ 7:14 Маттай 24:21, Зәкәрия 3:4, Гыйбриләргә хат 9:14, Ачылыш 19:8, Ачылыш 22:14

+ 7:16 Зәбур 120:6, Ишагыйя 49:10

+ 7:17 II Патшалар 5:2, Зәбур 22:1, Яхъя 10:11, Ишагыйя 25:8, Ачылыш 21:4

+ 8:1 Ачылыш 5:1

+ 8:2 Маттай 18:10-11

+ 8:3 Амос 9:1, Чыгыш 30:7, Саннар 16:46, Зәбур 140:2, Ачылыш 5:8

+ 8:4 Рәсүлләр 10:4

+ 8:5 Левиләр 16:12, Яхәзкыл 10:2, Ачылыш 4:5

+ 8:7 Чыгыш 9:23-24, Яхәзкыл 38:22, Йоил 2:30, Амос 7:4

+ 8:8 Иремия 51:25, Чыгыш 7:17, Чыгыш 7:19, Ачылыш 11:6

+ 8:9 Ишагыйя 2:16
+ 8:10 Ишагыйя 14:12, Ачылыш 9:1
+ 8:11 Иремия 9:15, Иремия 23:15

+ 8:12 Чыгыш 10:21-23, Ишагыйя 13:10, Йоил 2:10, Йоил 3:15

+ 9:1 Ишагыйя 14:12, Лүк 10:18, Ачылыш 8:10, Ачылыш 12:8-9, Ачылыш 1:18

+ 9:3 Чыгыш 10:4
+ 9:4 Ачылыш 7:2-4
+ 9:6 Әюб 3:21, Иремия 8:3
+ 9:7 Йоил 2:4, Даниил 7:8
+ 9:8 Йоил 1:6
+ 9:9 Йоил 2:5
+ 9:12 Ачылыш 11:14
+ 9:13 Чыгыш 27:2, Чыгыш 30:2
+ 9:14 Ачылыш 16:12
+ 9:15 Зәкәрия 13:8

+ 9:20 I Көринтлеләргә хат 10:20, Зәбур 134:15-18, Даниил 5:23

+ 9:21 Ачылыш 21:8, Ачылыш 22:15

+ 10:1 Яхәзкыл 1:28, Ачылыш 4:3, Ачылыш 1:15-16

+ 10:2 Яхәзкыл 2:9

+ 10:3 Йоил 3:16, Амос 1:2

+ 10:4 Ишагыйя 8:16, Ишагыйя 29:11, Даниил 8:26, Даниил 12:4, Ачылыш 5:1, Ачылыш 22:10

+ 10:7 Ачылыш 11:15

+ 10:9 Зәбур 118:103, Иремия 15:16, Яхәзкыл 3:1-3

+ 11:1 Яхәзкыл 40:3, Ачылыш 21:15

+ 11:2 Яхәзкыл 40:17, Лүк 21:24, Ачылыш 12:6, Ачылыш 13:5

+ 11:4 Зәкәрия 4:2-3, Зәкәрия 4:11, Зәкәрия 4:14

+ 11:5 IV Патшалар 1:10, Иремия 5:14

+ 11:6 III Патшалар 17:1, Чыгыш 7:17, Чыгыш 7:19, Ачылыш 8:8

+ 11:7 Ачылыш 9:1, Даниил 7:21, Даниил 8:24
+ 11:8 Ишагыйя 1:10, Ишагыйя 3:9
+ 11:9 Зәбур 78:2-3
+ 11:11 Яратылыш 2:7, Яхәзкыл 37:10

+ 11:12 Ачылыш 4:1, I Тессалуникәлеләргә хат 4:17

+ 11:13 Ачылыш 6:12

+ 11:14 Ачылыш 8:13, Ачылыш 9:12

+ 11:15 Ишагыйя 27:12, Маттай 24:31, Ачылыш 10:7, Чыгыш 15:18, Даниил 7:14, Даниил 7:27, Убадия 1:21, Зәкәрия 14:9, Лүк 1:33, I Көринтлеләргә хат 15:24

+ 11:16 Ачылыш 4:4
+ 11:17 Ачылыш 1:4, Ачылыш 16:5
+ 11:18 Зәбур 2:1, Ачылыш 20:12

+ 11:19 Ачылыш 15:5, Чыгыш 9:23, Ешуа 10:11, Ачылыш 16:21

+ 12:1 Яратылыш 37:9

+ 12:3 Даниил 7:7, Ачылыш 12:18-Ачылыш 13:1, Ачылыш 17:3, Ачылыш 17:12

+ 12:4 Даниил 8:10
+ 12:5 Зәбур 2:9, Ачылыш 2:27, Ачылыш 19:15
+ 12:6 Ачылыш 11:3, Ачылыш 13:5

+ 12:7 Даниил 10:13, Даниил 12:1, Яһүдәдән хат 1:9

+ 12:9 I Елъязма 21:1, Әюб 1:6, Зәкәрия 3:1, Яратылыш 3:1, Ачылыш 20:2, Лүк 10:18, Яхъя 12:31

+ 12:10 Әюб 1:9-11, Әюб 2:4-5, Зәкәрия 3:1

+ 12:11 Ачылыш 15:2, Лүк 14:26, Яхъя 12:25, Ачылыш 2:10

+ 12:12 Зәбур 95:11, Ишагыйя 44:23, Ишагыйя 49:13

+ 12:14 Чыгыш 19:4, Канун 32:11, Даниил 7:25, Ачылыш 13:5

+ 12:17 Яратылыш 3:15
+ 13:1 Даниил 7:3, Ачылыш 12:3
+ 13:2 Даниил 7:4-6, Лүк 4:6

+ 13:5 Даниил 7:8, Даниил 11:36, Даниил 7:25, Ачылыш 11:2, Ачылыш 12:6

+ 13:7 Даниил 7:21, Даниил 8:24, Ачылыш 11:7, Ачылыш 12:17

+ 13:8 Ачылыш 3:5

+ 13:9 Ачылыш 2:7

+ 13:10 Иремия 15:2, Иремия 43:11, Ачылыш 14:12

+ 13:13 Канун 13:1-3, Марк 13:22, Ачылыш 16:13, Ачылыш 19:20, IV Патшалар 1:10, Лүк 9:54

+ 13:14 Маттай 24:24, Марк 13:22, II Тессалуникәлеләргә хат 2:9

+ 13:15 Даниил 3:6

+ 14:1 Зәбур 2:6, Зәбур 9:12, Гыйбриләргә хат 12:22, Ачылыш 3:12, Ачылыш 7:3-4

+ 14:2 Яхәзкыл 1:24, Яхәзкыл 43:2, Ачылыш 1:15, Ачылыш 6:1

+ 14:3 Зәбур 32:3, Ачылыш 5:9

+ 14:4 II Көринтлеләргә хат 11:2, Иремия 2:3, Ягъкубтан хат 1:18, II Тессалуникәлеләргә хат 2:13

+ 14:5 Сефания 3:13
+ 14:8 Ишагыйя 21:9, Иремия 51:8, Ачылыш 18:2
+ 14:9 Ачылыш 13:15

+ 14:10 Зәбур 74:8, Ишагыйя 51:17, Иремия 25:15, Убадия 1:16, Зәкәрия 12:2, Ачылыш 14:10, Ачылыш 20:10

+ 14:11 Ишагыйя 34:10
+ 14:12 Ачылыш 13:10
+ 14:13 Ачылыш 20:6

+ 14:14 Даниил 7:13, Даниил 10:5-6, Ачылыш 1:13

+ 14:15 Йоил 3:13, Марк 4:29
+ 14:16 Иремия 51:33
+ 14:19 Ишагыйя 63:3, Йоил 3:13, Ачылыш 19:15
+ 15:1 Ачылыш 16:1, Ачылыш 17:1, Ачылыш 21:9
+ 15:2 Ачылыш 4:6, Ачылыш 12:11, Ачылыш 13:17
+ 15:3 Чыгыш 15:1, Канун 31:30, Зәбур 91:6
+ 15:4 Иремия 10:7, Зәбур 85:9
+ 15:5 Чыгыш 38:21, Ачылыш 11:19
+ 15:6 Ачылыш 1:13
+ 15:7 Ачылыш 4:6

+ 15:8 Чыгыш 40:34-35, III Патшалар 8:10-11, Ишагыйя 6:4

+ 16:1 Ачылыш 15:1, Зәбур 78:6, Иремия 10:25
+ 16:2 Ачылыш 13:16, Чыгыш 9:9-11
+ 16:3 Ачылыш 8:8-9
+ 16:4 Чыгыш 7:17-20
+ 16:5 Ачылыш 1:4, Ачылыш 11:17, Иремия 12:1

+ 16:6 Маттай 23:35, Ачылыш 18:24, Ишагыйя 49:26

+ 16:7 Ачылыш 6:9
+ 16:9 Даниил 5:23, Рәсүлләр 12:23
+ 16:10 Ачылыш 13:2, Чыгыш 10:21-22

+ 16:12 Ачылыш 9:14, Ишагыйя 11:15, Ишагыйя 44:27

+ 16:13 Ачылыш 12:3, Ачылыш 13:11

+ 16:14 Марк 13:22, Ачылыш 13:13

+ 16:15 Маттай 24:43-44, II Петердән хат 3:10, I Тессалуникәлеләргә хат 5:2, Ачылыш 3:3, Ачылыш 3:18

+ 16:18 Яхәзкыл 38:19, Амос 1:1, Хәггәй 2:6, Даниил 12:1, Марк 13:19

+ 16:19 Ачылыш 14:10

+ 16:20 Ачылыш 6:14

+ 16:21 Чыгыш 9:23-25, Ешуа 10:11, Ишагыйя 30:30, Ачылыш 11:19

+ 17:1 Ачылыш 15:1, Ачылыш 21:9, Иремия 51:13, Нахум 3:4

+ 17:2 Ишагыйя 23:17, Нахум 3:4, Иремия 51:7, Ачылыш 14:8

+ 17:3 Яхәзкыл 37:1, Ачылыш 12:3
+ 17:6 Ачылыш 16:6
+ 17:8 Ачылыш 9:1, Ачылыш 11:7
+ 17:12 Даниил 7:7, Даниил 7:24, Ачылыш 12:3

+ 17:14 Канун 10:17, I Тимутәйгә хат 6:15, Ачылыш 19:16, Эзра 7:12, Яхәзкыл 26:7, Даниил 2:37

+ 17:16 Яхәзкыл 28:18, Ачылыш 18:8

+ 18:1 Яхәзкыл 43:2

+ 18:2 Ишагыйя 21:9, Ачылыш 14:8, Ишагыйя 13:21, Ишагыйя 34:11, Ишагыйя 34:14

+ 18:3 Нахум 3:4, Ачылыш 17:2, Яхәзкыл 27:33

+ 18:4 Ишагыйя 48:20, Иремия 50:8, Иремия 51:45

+ 18:5 II Елъязма 28:9, Эзра 9:6, Иремия 51:9, Юныс 1:2

+ 18:6 Зәбур 136:8, Иремия 50:15, Иремия 16:18

+ 18:7 Ишагыйя 47:7
+ 18:8 Яхәзкыл 28:18, Ачылыш 17:16
+ 18:9 Иремия 51:8
+ 18:17 Яхәзкыл 27:28-29
+ 18:18 Яхәзкыл 27:32
+ 18:19 Яхәзкыл 27:30
+ 18:20 Иремия 51:48
+ 18:21 Иремия 51:63-64

+ 18:22 Ишагыйя 14:11, Ишагыйя 24:8, Яхәзкыл 26:13

+ 18:23 Иремия 7:34, Иремия 16:9, Нахум 3:4

+ 18:24 Маттай 23:35, Ачылыш 16:6, Ачылыш 17:6

+ 19:1 Зәбур 61:12, Ачылыш 7:10

+ 19:2 Канун 32:43, IV Патшалар 9:7, Ачылыш 6:10

+ 19:3 Ишагыйя 34:10, Ачылыш 14:11, Ачылыш 18:9

+ 19:4 Ачылыш 4:4

+ 19:5 Зәбур 133:1, Зәбур 134:1

+ 19:6 Яхәзкыл 1:24, Ачылыш 1:15, Ачылыш 6:1, Зәбур 92:1

+ 19:7 Маттай 22:2, Маттай 25:10, Ачылыш 21:2

+ 19:8 Ишагыйя 61:10, Зәкәрия 3:4, Ачылыш 7:14

+ 19:10 Рәсүлләр 10:25-26, Ачылыш 22:8-9
+ 19:11 Яхәзкыл 1:1
+ 19:12 Ачылыш 1:14, Ачылыш 2:17
+ 19:13 Яхъя 1:1

+ 19:15 Ишагыйя 49:2, Ачылыш 1:16, Зәбур 2:9, Ачылыш 2:27, Ачылыш 12:5, Ишагыйя 63:3, Йоил 3:13, Ачылыш 14:19-20

+ 19:16 Канун 10:17
+ 19:17 Иремия 12:9, Яхәзкыл 39:17-20
+ 19:18 Яхәзкыл 39:18-20
+ 19:19 Ачылыш 16:16

+ 19:20 Ачылыш 13:11-15, Ачылыш 16:13, Даниил 7:11-12

+ 19:21 Ишагыйя 49:2, Ачылыш 1:16
+ 20:1 Ачылыш 9:1
+ 20:2 Яратылыш 3:1, Ачылыш 12:9
+ 20:3 Зәбур 54:24, Даниил 6:17

+ 20:4 Даниил 7:9, Маттай 19:28, Ачылыш 6:9, Ачылыш 13:12-16, Даниил 7:18

+ 20:6 Ачылыш 2:11, Ачылыш 14:13, Ачылыш 21:8, Чыгыш 19:6, Ачылыш 1:6

+ 20:8 Яхәзкыл 38:2, Яхәзкыл 39:1, Ачылыш 16:14

+ 20:9 IV Патшалар 1:10, Яхәзкыл 38:22, Яхәзкыл 39:6, Ачылыш 11:5

+ 20:10 Ачылыш 19:20

+ 20:11 Зәбур 101:27

+ 20:12 Чыгыш 32:32, Чыгыш 32:33, Даниил 7:10, Даниил 12:1, Маттай 16:27

+ 20:13 Рәсүлләр 24:15

+ 20:15 Маттай 13:42, Маттай 13:50

+ 21:1 Ишагыйя 65:17, Ишагыйя 66:22, II Петердән хат 3:13, Ачылыш 20:11

+ 21:2 Гәләтиялеләргә хат 4:26, Гыйбриләргә хат 12:22, Ишагыйя 61:10, Ачылыш 19:7

+ 21:3 Левиләр 26:11-12, Яхәзкыл 37:27

+ 21:4 Ишагыйя 25:8, Ишагыйя 65:19, Ачылыш 7:17, Ишагыйя 35:10, Ишагыйя 43:18, Ишагыйя 51:11

+ 21:5 Ишагыйя 43:19, II Көринтлеләргә хат 5:17

+ 21:6 Ишагыйя 44:6, Ишагыйя 48:12, Ачылыш 1:6, Ачылыш 22:13, Ишагыйя 55:1, Яхъя 4:10, Яхъя 7:37

+ 21:7 Ачылыш 2:7, Ачылыш 3:5, Маттай 25:34, II Патшалар 7:14, II Көринтлеләргә хат 6:18

+ 21:8 I Көринтлеләргә хат 6:9-10, Гәләтиялеләргә хат 5:19-21, Ачылыш 22:15, Ишагыйя 66:24, Ачылыш 2:11, Ачылыш 20:6

+ 21:9 Ачылыш 15:1, Ачылыш 17:1
+ 21:10 Яхәзкыл 40:2, Ачылыш 17:3
+ 21:11 Чыгыш 40:34
+ 21:13 Яхәзкыл 48:30-34
+ 21:14 Эфеслеләргә хат 2:20
+ 21:15 Яхәзкыл 40:3, Ачылыш 11:1
+ 21:16 Яхәзкыл 48:16

+ 21:19 Чыгыш 28:17-20, Ишагыйя 54:11-12, Яхәзкыл 28:13

+ 21:22 Ишагыйя 8:14, Яхәзкыл 11:16
+ 21:23 Ишагыйя 60:19-20, Ачылыш 22:5
+ 21:24 Ишагыйя 60:3
+ 21:25 Ишагыйя 60:11, Зәкәрия 14:7

+ 21:27 Ишагыйя 35:8, Ишагыйя 52:1, Йоил 3:17, Нахум 1:15, Зәбур 117:20

+ 22:1 Яхәзкыл 47:1, Зәкәрия 14:8

+ 22:2 Яратылыш 2:9, Яратылыш 3:22, Яхәзкыл 47:7, Яхәзкыл 47:12, Ачылыш 2:7

+ 22:4 Әюб 19:26, Зәбур 16:15, Маттай 5:8, I Яхъядан хат 3:2, Гыйбриләргә хат 12:14, Ачылыш 7:3-4

+ 22:5 Зәбур 35:10, Ишагыйя 60:19-20, Ачылыш 21:23

+ 22:6 Ачылыш 1:1
+ 22:7 Ачылыш 3:11, Ачылыш 1:3
+ 22:8 Ачылыш 19:10
+ 22:10 Даниил 12:4, Ачылыш 10:4, Ачылыш 1:3
+ 22:11 Даниил 12:10, II Тимутәйгә хат 3:13

+ 22:12 Ишагыйя 40:10, Ишагыйя 62:11, Маттай 16:27

+ 22:13 Ишагыйя 44:6, Ишагыйя 48:12, Ачылыш 1:8, Ачылыш 21:6

+ 22:14 Ачылыш 7:14

+ 22:15 Гыйбрәтле сүзләр 12:22, I Көринтлеләргә хат 6:9-10, Гәләтиялеләргә хат 5:19-21, Ачылыш 21:8

+ 22:16 Ишагыйя 11:10, Ачылыш 5:5, Саннар 24:17, Ачылыш 2:26

+ 22:17 Ачылыш 21:2, Ачылыш 21:9, Ишагыйя 55:1, Яхъя 7:37, Ачылыш 21:6

+ 22:18 Канун 4:2, Канун 12:32, Гыйбрәтле сүзләр 30:6

+ 22:20 I Көринтлеләргә хат 16:22

+ https://ibt.org.ru/ftpmirror/pub/ebook/TTR/TTR/Изге-Язма__Tran.azw3

Сүзлек

Сүзлек

1. А
2. Ә
3. Б
4. В
5. Г
6. Д
7. Җ
8. З
9. И
10. Й
11. К
12. Л
13. М
14. О
15. Ө
16. П
17. Р
18. С
19. Т
20. У
21. Ү
22. Ф
23. Х
24. Һ
25. Ч
26. Ш
27. Э
28. Ю
29. Я

Шартлы кыскартмалар:

к. – карагыз
гр. – грек телендә
рус. – рус телендә
яһ. – яһүд телендә
б. э. к. – безнең эрага кадәр
б. э. – безнең эраның

Адәм Углы

Арамей телендә бу сүз тезмәсе «кеше» дигәнне аңлата һәм беренче тапкыр «Даниил», 7:13-14 тә очрый. Инҗилдән билгеле булганча, Гайсә Мәсих Үзен Адәм Углы дип атый. («Марк», 8:31; «Рәсүлләр», 7:55-56.)

Аклау

Инҗилдәге мәгънәсе: Гайсә Мәсихнең үлеп терелүе аша Аллаһы Тәгалә кешеләрнең гөнаһларын кичерә, аларны гаепсез һәм Үзе алдында хак дип саный. Гайсә Мәсихкә иман китергән кешене генә Аллаһы аклый. («Римлыларга хат», 1:17; 3:28.)

К. Тәкъвалык, Хаклык.

Аллаһы (яһ. Эл, Элоһим)

Бердәнбер, кодрәтле, күк белән җирне бар кылучы, һәрбер җан иясен хөкемгә тартучы, Үзенә буйсынмаучыларны түбәнсетүче, тугрыларга мәрхәмәт күрсәтүче, Гайсә Мәсихкә иман китерүчеләргә мәңгелек тормыш бүләк итүче Зат.

Аллаһы Бәрәне

Тәүратта телгә алынган Муса кануны нигезендә, Исраилнең һәр кешесе Котылу бәйрәмендә Аллаһыга корбан итеп бәрән китерергә тиеш булган. Шушы гамәлләре белән алар Аллаһы ярдәмендә Мисыр коллыгыннан котылуларын билгеләгәннәр. «Аллаһы Бәрәне» – Гайсә Мәсихнең Инҗилдәге исемнәренең берсе. Бу исем Гайсә Мәсихнең кешеләр кылган гөнаһ өчен Аллаһы тарафыннан корбан ителүен аңлата. («Яхъя», 1:29; «I Көринтлеләргә хат», 5:7; «Ачылыш», 5.)

К. Котылу бәйрәме.

Аллаһы сандыгы

К. Килешү сандыгы.

Аллаһыга таба борылу

Кылган гөнаһлар өчен тәүбә итеп, гөнаһлы тормышны калдырып, Аллаһы юлына басу.

К. Тәүбә итү.

Аллаһы йорты

Аллаһы хөрмәтенә корбан китерү һәм Аңа гыйбадәт кылу өчен Иерусалимдә төзелгән бина. Исраилиләр ышанганча, бу бина Аллаһының торагы булган, шуңа күрә аны Аллаһы йорты дип атаганнар. Аллаһы йортында ике бүлмә – Изге һәм Иң изге бүлмә булган. Иң изге бүлмәгә елга бер тапкыр, махсус гыйбадәт кылу өчен, баш рухани гына керә алган. Бүлмәләрне зур пәрдә аерып торган. Гайсә Мәсих алдан әйткәнчә («Лүк», 21:5-6), б. э. беренче гасырында Аллаһы йорты римлылар тарафыннан җимерелгән.

Аллаһы Патшалыгы

Инҗилдә әлеге төшенчә Аллаһының хакимлеген аңлата. Гайсә Мәсих Аллаһы Патшалыгы турында Үзенең вәгазьләрендә сөйли («Марк», 1:15; «Лүк», 17:20-21). Ул кылган могҗизалар әлеге Патшалыкның якынлашып килүен ачык чагылдыра. Бу Патшалыкның рухи асылы Гайсә Мәсихкә иман итү аша ачыла. Җирдә Аллаһы Патшалыгы Гайсә Мәсих икенче тапкыр килгәннән соң урнашачак.

Аллаһының изге кешесе

К. Изге.

Арам

Исраил патшалыгыннан көньякта, Фойникә иленнән көнчыгышта урнашкан дәүләт, ил. Иң зур шәһәрләренең берсе Дәмәшкъ булган. Арамиләр еш кына исраилиләргә каршы сугыш алып барганнар. Безнең эрага берничә гасыр кала греклар бу илне Сүрия дип атый башлый, һәм бу исем бүгенге көндә дә саклана.

Арамей теле

Борынгы яһүд һәм гарәп телләренә кардәш тел. Гайсә Мәсих заманында яһүдиләр, нигездә, арамей телендә сөйләшкәннәр.

Ата (Аллаһыга карата)

Гайсә Мәсих Аллаһыны «Атам» дип атый («Марк», 14:36), шуның белән ата һәм бала арасында нинди мөнәсәбәтләр булса, Аллаһы белән Үзе арасында нәкъ шундый мөнәсәбәтнең барлыгын күрсәтә. Гайсә Мәсихкә иман китергән кеше дә Аллаһы белән әнә шундый мөнәсәбәткә керә һәм шуңа күрә Аллаһыны «Атам» дип атый ала.

Аширә

Диңгез алиһәсе, күк патшабикәсе; Фойникә һәм Арам халыклары аны «анабыз алиһә», «илаһлар анасы» дип атаган. Тәүраттан билгеле булганча, Исраил халкы, әледән-әле Аширәгә табынып, Аллаһыга хыянәт итә торган булган.

Ашторет

Мәҗүсиләрнең мәхәббәт, уңдырышлылык һәм сугыш алиһәсе; фойникәлеләр, арамиләр, пелештиләр һәм кайбер башка халыклар табынган «Җир патшабикәсе», илаһ Багалның хатыны.

Ашшур

Хәзерге Гыйракның төньяк өлешендә ике мең ел дәвамында, б. э. к. 621 нче елга кадәр яшәгән борынгы көчле империя. Башкаласы Ниневә булган. Б. э. к. 722 нче елда ашшурлылар Төньяк, ягъни Исраил патшалыгын яулап алып бик күп исраилиләрне әсир итеп үз илләренә алып китәләр, алар урынына Исраилгә Ашшур империясенә буйсынган халыкларны ирексезләп күчерәләр. Тора-бара ул халыклар әсирлеккә китмәгән исраилиләр белән никахлаша башлыйлар. Ашшурлылар шулай ук Көньяк, ягъни Яһүдә патшалыгына да һөҗүм итеп карыйлар, әмма уңышка ирешмиләр. Соңыннан Ниневә, Аллаһы каргышына дучар булып, баскынчылар тарафыннан нигезенә кадәр җимерелә. («IV Патшалар», 18:9–19:36; «Нахум», 1–3.)

Әгрип (Әгрип II)

Һируд Әгрип I угылы. Б. э. 53–93 нче елларында Фәләстин җирендәге берничә өлкәнең идарәчесе. («Рәсүлләр», 25:13-26.)

Бабил (рус. Вавилон)

Хәзерге Гыйракның көньяк өлешендә б. э. к. 539 нчы елга кадәр яшәгән борынгы көчле империя. Бабил империясе Исраил халкының явыз дошманы булган. Б. э. к. 586 нчы елда бабиллеләр Көньяк, ягъни Яһүдә патшалыгын яулап алалар һәм халыкның күбесен әсирлеккә куып алып китәләр. Инҗилдә «Бабил» сүзе явызлык патшалыгын аңлата.

Багал

Кәнганиләр ышанганча, яңгыр һәм давыллар алып килүче, җирне уңдырышлы итүче илаһ («III Патшалар», 18:18-19; «Иремия», 19:4-5; «Римлыларга хат», 11:4.)

Бердәмлек (гр. экклесиа)

Бу сүз Инҗилдә ике мәгънәдә кулланыла:

1) Гайсә Мәсихкә иман итүчеләр җыены;

2) җир йөзендәге барлык мәсихчеләр (Гайсә Мәсихкә ышанучылар).

Боерыклар сандыгы

К. Килешү сандыгы.

Вакыт хисабы

Инҗил буенча, иртәнге сәгать алтыдан кичке сәгать алтыга кадәр – көн, кичке алтыдан төнге уникегә кадәр – кич, төнге уникедән иртәнге алтыга кадәр төн саналган. Мәсәлән, «беренче сәгать» – иртәнге алты белән җиде арасына, «тугызынчы сәгать» көндезге ике белән өч арасына туры килгән.

Гаеп йолу корбаны

Әлеге корбан, гөнаһ йолу корбаны кебек үк, Аллаһыга яки якыннарыңа каршы кылынган гөнаһтан арыну, шулай ук дини мәгънәдә нәҗеслектән пакьләнү өчен китерелгән. Моннан тыш, китергән зыянны гаепле кеше артыгы белән капларга тиеш булган. («Левиләр», 5:2-13.)

Гәлиләя

Пелешет (Фәләстин) җирендәге төбәк. Гайсә Мәсих яшәгән чорда анда күбесенчә чит халыкларның нәсел варислары гомер иткән, һәм яһүдиләр аларны бик үк өнәп бетермәгән. Гайсә Мәсих бу төбәктә байтак кына яшәгән һәм Үзенең мәсихлек хезмәтен башкарган.

Гөнаһ

Белә торып яки белмичә, Аллаһы тарафыннан билгеләнгән Канун тәртипләрен бозу, Аллаһыны тыңламау һәм Аңа буйсынмау.

Гөнаһ йолу корбаны

Исраил халкы өчен иң мөһим шушы төр корбан тулаем яндыру корбаны кебегрәк китерелгән, әмма мәзбәхтә малның симез-майлы өлеше генә, калганы исә торак урыннан читтә яндырылган. Әлеге корбан Аллаһыга яки якыннарыңа каршы кылынган гөнаһтан арыну, шулай ук дини мәгънәдә нәҗеслектән пакьләнү өчен китерелгән. («Левиләр», 4:2-35.)

Гөнаһ йолу көне (яһ. йом-киппур)

Чатырлар бәйрәменнән алданрак уздырыла торган, көз башына туры килгән бу көндә исраилиләр эшләмәгән, ураза тоткан. Үзләренең һәм халыкның гөнаһларын йолу, Аллаһы чатырын һәм шундагы мәзбәхне пакьләндерү өчен, руханилар тиешле корбаннарны китергәннәр. («Левиләр», 16, 23:26-32; «Саннар», 29:7-11.)

Грек теле

Гайсә Мәсих заманында Урта диңгез буендагы илләрдә аралашу теле булган. Инҗил грек телендә язылган.

Гыйбадәтханә (гр. синагога)

Инҗилдә әлеге сүз яһүдиләр яшәгән шәһәрләрдәге гыйбадәтханәне аңлата. Анда Аллаһы сүзен өйрәткәннәр, Тәүратны укыганнар, дога кылганнар.

Дан

Гомумән әйткәндә, «Аллаһының даны», «Раббының шөһрәте» дигән төшенчә Аллаһының чиксез хакимлеген һәм мәһабәтлелеген аңлата. Тәүраттан мәгълүм булганча, кайбер очракларда Аллаһының даны исраилиләргә якты нур, ут-ялкын, төтен рәвешендә күренгән. Гайсәнең тормышы, Ул тудырган могҗизалар, бигрәк тә Аның хачтагы үлеме һәм үлгәннән соң терелүе – болар барысы да Аллаһы Углының даны турында сөйли.

Җинаять

Тәүрат һәм Инҗил китапларында «җинаять» сүзе «гөнаһ»ның синонимы буларак кулланыла һәм Аллаһы канунына буйсынмауны аңлата.

Зәбур

Нигездә, Исраил патшасы Давыт тарафыннан иҗат ителгән мәдхияләр, Аллаһыны данлаучы жырлар, ялвару-догалар тупланмасы, Иске Гаһеднең зур бер өлеше.

Иблис (гр. диаболос)

Аллаһының дошманы, явыз рухлар башлыгы, кешеләрне вәсвәсәгә салучы рухи зат («Әюб», 1:6-12; «Маттай», 4:1-11). «Иблис» сүзе татар теленә – гарәп теленнән, ә аның синонимы «шайтан» (яһ. сатан) яһүд теленнән кергән.

Изге

«Изге» сүзенең мәгънәсе: «аерып алынган». Инҗилдә Гайсә Мәсихкә иман китергән кешеләрне «изге» дип атыйлар, чөнки Аллаһы аларны, тәкъва тормыш алып барсыннар өчен, бу гөнаһлы дөньядан аерып ала.

Изге Рух

Ягъни Аллаһы Рухы. Борынгы яһүд һәм грек телләрендә «рух» сүзенең төп мәгънәсе – «сулыш», «җил». Инҗилдән билгеле булганча, Гайсә Мәсихкә иман китергән кеше Изге Рухны кабул итә. Изге Рух ул – Гайсә Мәсихнең өйрәткәннәрен кешеләргә җиткерүче. («Яхъя», 14:15-17, 26.)

Изге Рух белән сугарылу

Изге Рух белән сугарылган иман итүче кеше Изге Рухтан көч-куәт, зирәклек, Аллаһы хезмәтен башкару өчен нинди дә булса сәләт кабул итә. «Рәсүлләрнең эшләре» дигән китапның икенче бүлегендә Гайсәнең шәкертләренә Изге Рухның беренче тапкыр иңүе тасвирлана; бу хәл Илленче көн бәйрәмендә була («Рәсүлләр», 2:1-4).

К. Илленче көн бәйрәме.

Изге чатыр

Аллаһы йорты төзелгәнче, исраилиләр шул чатырда Аллаһыга корбан китергәннәр һәм гыйбадәт кылганнар («Чыгыш», 25:8, 22; «Рәсүлләр», 7:44; «Гыйбриләргә хат», 13:10).

Изге Язма

Иске Гаһед җыентыгына кергән китаплар Инҗилдә «Изге язмалар» дип атала.

Икмәк бүләге

Аллаһы уңыш үстерергә мөмкинлек биргән өчен Аңа рәхмәт йөзеннән китерелә торган корбан-бүләк. Ул зәйтүн мае вә хуш исле тәмләткечләр кушылган чи яки кыздырылган ашлыктан, оннан йә күмәчтән гыйбарәт булган. Аның бер өлеше яндырылып, калганы руханиларга бирелгән. («Левиләр», 2:1-16.)

Илленче көн бәйрәме

Котылу бәйрәменнән соң илленче көнгә туры килә. Аның икенче исеме – «Уңыш бәйрәме». Ул көнне рәхмәт йөзеннән Аллаһыга яңа уңыштан икмәк бүләге һәм башка төр корбаннар китергәннәр. Гайсә Мәсихнең шәкертләренә Изге Рух шушы бәйрәм көнендә иңгән, һәм бу хәл очраклы булмаган: Илленче көн бәйрәме уңыш җыеп бетерүне төгәлләгән кебек, Изге Рухның иңүе дә Гайсә Мәсихнең җирдәге хезмәте төгәлләнүне белдерә. («Чыгыш», 23:16; «Левиләр», 23:15-16; «Канун», 16:9-12.)

Иман итүче

Гайсә Мәсихкә иман китереп, Аллаһы тарафыннан гөнаһлары кичерелгән кеше.

Иман итүчеләр бердәмлеге

К. Бердәмлек.

Инҗил

Б. э. I гасырының икенче яртысында борынгы грек телендә иҗат ителгән, Гайсә Мәсихнең тормышы һәм тәгълиматы турындагы хикәяләрдән һәм хатлардан торган тупланма.

Иске Гаһед

Озак еллар дәвамында (б. э. к. XV – I гасырларда) төрле кешеләр тарафыннан язылган, соңыннан бер җыентыкка тупланган китаплар.

К. Тәүрат.

Исраил

1) Ягъкуб пәйгамбәрнең икенче исеме («Яратылыш», 32:22-32);

2) Исраил (Ягъкуб) токымы, исраилиләр. Ягъкуб угылларының саны буенча, Исраил халкы унике ыругка бүленгән;

3) Рәхабгам хакимлек иткән чорда Исраил патшалыгы икегә бүленгәннән соң барлыкка килгән Төньяк патшалык (ә Яһүдә – Көньяк патшалык).

Йолып алу

Тиешле түләү кертеп коллыктан, авыр хәлдән коткаруны аңлата. Инҗилдә язылганча, кешелекне гөнаһ хакимлегеннән азат итәр өчен түләнгән бәя – Гайсә Мәсихнең корбан булып үлүе.

Йөзем изгеч

Йөзем изү өчен ташны чокып ясалган чокыр («Хөкемчеләр», 6:11; «Иремия», 48:33).

Кайгы киеме

К. Тупас тукыма.

Кайсар

Рим императорларын шулай атаганнар.

Калкулык / Калку җир

Кәнганиләрнең гыйбадәт кыла торган яки потханәләре урнашкан урын. Анда, алиһә Аширәгә багышлап, махсус баганалар утыртканнар, корбан китергәннәр, елның билгеле бер вакытында, җирнең уңдырышлылыгын арттыру сылтавы белән, фахишәлек кылганнар. Гадәттә, калкулыклар түбәҗирләрдә, әмма кайвакыт киң ябалдашлы агачлар астында һәм үзәннәрдә урнашкан булган. Андый гамәлләрне өнәмәвен Аллаһы Үзенең пәйгамбәрләре аша әйтә килгән («Левиләр», 26:30; «III Патшалар», 3:2-4; «IV Патшалар», 23:1-28; «Иремия», 7:31). Баштарак Аллаһыга багышланган корбаннарны исраилиләр калку җирләрдә китерә торган булганнар, әмма соңыннан Аңа корбан китерү Иерусалимдәге Аллаһы йортында гына рөхсәт ителгән («I Патшалар», 9:12-25).

Кальга

Шәһәр эчендәге ныгытылган махсус урын, бина («II Патшалар», 5:17; «Зәбур», 36:39; «Амос», 2:5).

Камышлы диңгез

Бу атама – борынгы яһүд теленнән сүзгә-сүз тәрҗемә. Кайсы сулык турында сүз барганын әйтүе авыр. Камышлы диңгез Сүәеш яки Акаба култыгы булырга мөмкин, дип фаразлана. Инҗилдә Камышлы диңгез Кызыл диңгез дип тә бирелә («Чыгыш», 10:19; «Хөкемчеләр», 11:16; «I Көринтлеләргә хат», 10:1). Мисыр фиргавененнән качкан чакта, Исраил халкы шушы диңгезне кичеп чыга («Чыгыш», 13:18; 15:4, 22).

Канун

Аллаһының Исраил халкына биргән Кануны. «Канун» дигәндә, Муса аркылы бирелгән «Ун боерык (әмер)» яисә тулысынча Тәүрат китабы күздә тотыла. Нәсыйхәт һәм кагыйдәләр җыентыгы буларак, Канун Аллаһының Үз халкына карата булган теләген, Исраил халкының ничек яшәргә тиешлеген күрсәтә.

Канунчы / Канун белгече

Канун текстына үзгәртүләр кертмичә, аны күчереп язу, өйрәнү һәм өйрәтү, Канун кагыйдәләренең үтәлешен күзәтү алар җаваплылыгында булган. Гайсә Мәсих заманында Канун белгечләре яһүдиләргә Тәүрат китабында язылганнарны аңлата торган булган. «Иске Гаһед»тә телгә алынган Эзра кәтип, канун белгече вазифасын башкарган. («Эзра», 7:6; «Нәхәмия», 8:2.)

Кәнган

1) Нух пәйгамбәр оныкларының берсе («Яратылыш», 9:18);

2) Фәләстин җиренең борынгы атамасы («Яратылыш», 12:5; «Чыгыш», 6:4; «Ешуа», 5:12).

Кәтип

К. Канунчы.

Керубимнәр

Аллаһы хезмәтендәге рухи затлар, Гадән бакчасының сакчылары («Яратылыш», 3:24). Әлеге затларның алтыннан коелган сыннары Раббының Килешү сандыгы өстенә куелган булган («Чыгыш», 25:18-22).

Килданиләр

Бабил патшалыгында яшәгән һәм күпмедер вакытлар дәвамында хакимлекне үз кулында тоткан халыкларның берсе. «Иске Гаһед»тә бу сүз еш кына бөтен Бабил халкының атамасы буларак кулланыла. («Иремия», 24:5; 25:12; 50:10; 51:24.)

Килешү

«Иске Гаһед» (ягъни Иске килешү) һәм «Яңа Гаһед» китапларында телгә алынган килешүләр, Аллаһы белән кешеләр арасында төзелгән булып, Исраил халкы тарихында зур әһәмияткә ия. Ибраһим пәйгамбәр («Яратылыш», 15), Нух пәйгамбәр («Яратылыш», 9:8-17), Синай тавында Муса пәйгамбәр аша Исраил халкы белән («Чыгыш», 19:24), Давыт патша белән («II Патшалар», 7) Аллаһы төзегән килешүләр, Исраил халкы белән Аллаһы төзегән («Иремия», 31:27-37) һәм Гайсә Мәсихнең үлеме белән расланган яңа килешү («Марк», 14:24; «I Көринтлеләргә хат», 11:25) аеруча мөһимнәрдән санала.

Килешү сандыгы

Агачтан ясалган, алтын белән тышланган, капкачына керубим сыннары куелган әлеге сандык Аллаһының исраилиләр арасында булуын гәүдәләндергән. Сандыкта Аллаһының «Ун боерыгы» язылган таш такталар сакланган. Сандык – Изге чатырның, ә Аллаһы йорты төзелгәннән соң аның Иң изге бүлмәсендә торган. («Чыгыш», 25:10-22; «Гыйбриләргә хат», 9:4; «Ачылыш», 11:19.)

Кирмән

К. Кальга.

Корбан

Кылган гөнаһларыннан чистарыну өчен, исраилиләр мәзбәхтә корбан итеп үгез, сарык, кәҗә яисә күгәрчен яндырганнар, Аллаһыны мактау, Аңа рәхмәтләр әйтү йөзеннән бүләкләр (он, икмәк, шәраб, май) китергәннәр. Корбан китерү тәртипләре Тәүратта күрсәтелгән. Инҗилдән билгеле булганча, кешелекнең барлык гөнаһларын кичерү өчен Аллаһы Тәгалә Үзе китергән бердәнбер корбан – Гайсә Мәсих.

Коткаручы

Гайсә Мәсихне Аллаһы бар халыклар өчен Коткаручы иткән («Рәсүлләр», 5:31). Гайсә Мәсих – кешеләрне гөнаһ коллыгыннан һәм Аллаһы тарафыннан җәзага тартылудан коткаручы.

Котылу бәйрәме (гр. пасха)

Аллаһы әмере нигезендә, әлеге бәйрәмне исраилиләр Мисыр коллыгыннан котылуны искә алып билгеләп үткәннәр. Бәйрәм алды көнне һәр гаилә корбанга бәрән китерергә тиеш булган. Гайсә Мәсих, Аллаһы бәрәне буларак, нәкъ Котылу бәйрәмендә корбан ителә, һәм шуннан соң бәйрәм, икенче төсмер алып, гөнаһлардан котылуны аңлата башлый. («Чыгыш», 12:14-20.)

Кулларны кую

Символик хәрәкәт, дини йола. Инҗилдән күренгәнчә, кеше башына кулларны түбәндәге очракларда куйганнар:

1) фатиха биргәндә («Маттай», 19:13, 15);

2) Бердәмлектәге хезмәткә багышлаганда («Рәсүлләр», 6:6; 13:3);

3) дога кылып, Аллаһыдан көч-сәләт сораганда («I Тимутәйгә хат», 4:14; «II Тимутәйгә хат», 1:6);

4) Изге Рухны кабул итү өчен дога кылганда («Рәсүлләр», 8:17; 19:6);

5) авыру-зәхмәтләрдән савыктырганда («Марк», 6:5; «Лүк», 4:40; 13:13; «Рәсүлләр», 28:8).

Кулъязма төргәге

Көпшә сыман итеп төрелгән, озынча юка күн кисәгеннән яки папирустан эшләнгән китап.

Күкләр Патшалыгы

К. Аллаһы Патшалыгы.

Ладан

Көньяк Гарәбстанда үсә торган куаклардан алынган кыйммәтле хуш исле сумала. Аны Аллаһы йортында мәзбәхтә көйрәткәннәр һәм кайбер корбаннарга кушып яндырганнар. Шушы китапның кайбер урыннарында «ладан» сүзе «хуш исле сумала» дип бирелә.

Май сөртү

Ниндидер үзенчәлекле хезмәткә (патша, рухани һәм кайбер очракта пәйгамбәр хезмәтенә) багышлау билгесе итеп кешенең башына хуш исле майлар катнашмасы сөртә торган булганнар («I Патшалар», 10:1; «Чыгыш», 29:7; «Левиләр», 8:12; «III Патшалар», 19:16).

К. Мәсих.

Мәаб

1) Лут пәйгамбәрнең углы;

2) Мәабның токымы, мәабиләр. Тугандаш саналган исраилиләр белән әлеге мәҗүси кавем дошмани мөнәсәбәттә булган («Канун», 23:3-4; «Хөкемчеләр», 3:12-14). «Рут» китабында Рут исемле мәаби бер хатынның, үз илен ташлап, Исраил җиренә күчеп килүе һәм шунда кияүгә чыгуы турында әйтелә; Рут – Давыт патшаның ерак әбисе.

Мәзбәх

Корбан китерү өчен таштан, туфрактан йә тимердән ясалган махсус урын-корылма; русчасы: алтарь, жертвенник. Муса пәйгамбәр чорыннан башлап, мәзбәх (төгәлрәк әйткәндә, корбанлык малны яндыра торган бакыр мәзбәх һәм хуш исле сумала-майлар көйрәтү мәзбәхе) бары тик Изге чатырда, соңыннан Аллаһы йортында гына булган. Корбан китерү хезмәтен бары тик руханилар гына башкарган.

Мәрхәмәт

Әлеге татар сүзе Тәүратта яһүдләрнең «хесед» («тугры мәхәббәт»), ә Инҗилдә грекларның «харис» («игелек күрсәтү») сүзе өчен кулланылды.

Мәсих (гр. Христос)

Гайсә титулларының берсе. Бу сүзнең мәгънәсе: «май сөртелгән» (яһ. Машиах). Исраилгә патша билгеләгәндә, руханилар патшаның башына хуш исле майлар катнашмасы сөртә торган булганнар, шушылай итеп алар әлеге затның Аллаһы тарафыннан сайланган булуын күрсәткәннәр. Гайсәнең Мәсих дигән атамасы Аның дөньяны гөнаһ хакимлегеннән коткару өчен Аллаһы тарафыннан сайланган Зат булуын аңлата.

Мәсихчеләр

Гайсә Мәсихкә иман китереп, Аллаһы тарафыннан гөнаһлары кичерелгән кешеләр, Мәсихнең иярченнәре. Әлеге исем беренче тапкыр Инҗилдәге «Рәсүлләрнең эшләре» (11:26) дигән китапта очрый.

Мәҗүсиләр

Пот-сыннарга табынучы халыклар. Инҗилдә хикәяләнгәнчә, Гайсә Мәсихнең үлеп терелүе мәҗүсиләр белән яһүдиләр арасындагы киртәне җимерә.

Мирра

Көньяк Гарәбстан һәм Африкада үсә торган куаклардан алынган кыйммәтле хуш исле сумала. Аны Аллаһы чатырындагы савытларны изгеләштергәндә, руханиларны хезмәткә багышлаганда, шулай ук хушбуй ясау һәм, антисептик буларак, мәетләрне бәлзәмләү өчен кулланганнар. Гайсә Мәсих тугач, Аның янына килгән йолдызчылар алтын вә ладан белән бергә бүләккә мирра да алып килгәннәр («Маттай», 2:1-12).

Очрашу чатыры

К. Изге чатыр.

Өлкәннәр

Нәсел-ыругның иң абруйлы, иң хөрмәтле вәкилләре. Алар хөкем чыгару, катлаулы булмаган дәгъваларны хәл итү кебек эшләр башкарган («Чыгыш», 3:16; «Канун», 19:12; «Рут», 4:2-11). Мәсихчеләр бердәмлегендә «өлкәннәр» дип җитәкчелек итүчеләрне атаганнар («I Тимутәйгә хат», 5:17; «Титуска хат», 1:5-9).

Пакь, чиста булу (булмау)

Тәүратта әлеге сүзләр, гадәттә, дини мәгънәдә кулланыла. Хәрәм малның итен ашаган, махау белән авыручыга яисә мәеткә орынган кеше үзенең пакьлеген җуйган дип саналган. Андый кеше, пакьләнер өчен, корбан китерергә, үзен һәм өс киемен юарга тиеш булган, аның өстенә шулай ук һүссөп үләнен манып махсус әзерләнгән су да сипкәннәр. («Левиләр», 7:19; 10:10; 13:12-13; «Саннар», 19:17-19; «Канун», 14:3-21.)

Пәйгамбәрләр

Гадәттә, Аллаһы тарафыннан сайланып, Аңардан кабул иткән сүзләрне кешеләргә җиткерүчеләр, әмма алар бер-берсеннән нык аерылганнар. Мәсәлән, Исраил тарихындагы тәүге пәйгамбәрләр (Ильяс пәйгамбәр кебек гаиптән хәбәр бирүчеләр) еш кына төркем-төркем булып йөргәннәр; кайвакыт аларның «пәйгамбәрлекләре» чамадан тыш хискә бирелеп Аллаһыны данлаудан гыйбарәт булган («I Патшалар», 10:10). Шемуил пәйгамбәр исә хөкемче вазифасын башкарган. Ә соңрак яшәгән пәйгамбәрләр (мәсәлән, Иремия, Ишагыйя) кешеләргә Аллаһыдан иңгән күренешләрне җиткерә торган булганнар.

Пелешет

Әлеге сүз – борынгы яһүд теленнән транскрипция. «Иске Гаһед»тә телгә алынган Пелешет иле Урта диңгезнең көньяк-көнчыгыш ярларында урнашкан булган. Б. э. башында греклар Пелешет сүзен «Палестинэ» («Фәләстин») дип үзгәрткәннәр.

Пелештиләр

Пелешет халкы.

К. Пелешет.

Раббы

Яһүд телендәге «Яһвә» сүзе (Аллаһының Үз исеме, «бар булу» фигыле белән бәйле) «Иске Гаһед»нең әлеге басмасында «Раббы» дип бирелә. «Яһвә» исемен кычкырып әйтергә ярамаганлыктан, тора-бара аның урынына «Адонай» (Хуҗам) сүзен куллана башлаганнар. Грек телендә язылган Инҗилдә «Яһвә» һәм «Адонай» исемнәре «Кюриос» (Раббы, Хуҗам) дип тәрҗемә ителгән, һәм шушы сүз Аллаһыга карата да, Гайсә Мәсихкә карата да кулланыла.

К. Хаким.

Раббы йорты

К. Аллаһы йорты.

Раббының көне / Раббы көне

Раббы хөкем итәргә киләчәк көн. Ул көнне Аллаһы бөтен дөньяны Гайсә Мәсих аша хөкем итәчәк. Бу көн «кыямәт көне» дип тә атала. («Маттай», 24:43; 25:31-46; «Лүк», 17:24.)

Рәсүл (гр. апостолос)

Әлеге сүзнең мәгънәсе: «җибәрелгән кеше». Гайсәнең беренче тапкыр сайлап алынган унике шәкерте – беренче рәсүлләр. Гайсә Мәсих, Үз исеменнән сөйләргә вәкаләт биреп, Аллаһы хезмәтен башкарыр өчен аларны халык арасына юллаган.

Рим

Гайсә Мәсих җирдә яшәгән чорда күп илләрне, шул исәптән Исраилне яулап алган зур империя. Башкаласы да Рим дип аталган.

Рухани

Аллаһы йортында хезмәт итүче. Руханиларның төп вазифасы кешеләр алып килгән малны Аллаһыга корбанга китерүдән гыйбарәт булган. Аллаһы әмере нигезендә, исраилиләрдә Һарун нәселе генә рухани булып хезмәт иткән.

Саддукейлар

Гайсә Мәсих заманындагы яһүдиләрдә, нигездә, руханилардан һәм Иерусалим аксөякләреннән торган дини фирка. Фарисейлардан аермалы буларак, алар үлеп терелүгә, фәрештәләрнең һәм явыз рухларның барлыгына ышанмаганнар, Тәүратны, ягъни Муса пәйгамбәрнең биш китабын гына Аллаһы сүзе итеп таныганнар.

Самарея

Б. э. к. 885–874 нче елларда хакимлек иткән Омри патша заманыннан башлап, Төньяк патшалыкның, ягъни Исраил патшалыгының башкаласы. Кайвакыт тулаем Төньяк патшалыкны да Самарея дип атыйлар. («III Патшалар», 13:32; 16:23-24; «IV Патшалар», 17:24.)

Сикомор

Фикус семьялыгыннан булган каты, нык агач. Инҗирнекеннән кайтышрак җимешләре ярлылар азыгы саналган. Сикомор агачы төзелештә дә кулланылган.

Синай тавы

Урта диңгездән көньякта урнашкан Синай ярымутравындагы тау. Аллаһы бу тауда Муса пәйгамбәр аркылы Исраил халкына Үзенең «Ун боерыгын» биргән һәм алар белән килешү төзегән. («Чыгыш», 19–20; 24; 34.)

Сөннәткә утырту

Аллаһы Тәгалә, Ибраһим пәйгамбәр белән төзеген килешүнең билгесе итеп, Ибраһимга үзен, аның йортындагы һәр ир затын һәм киләчәктә Исраилдә туачак һәр ир баланы сөннәткә утыртырга кушкан («Яратылыш», 17:9-14).

К. Килешү.

Сөннәтсезләр

Бу сүз, гадәттә, мәҗүси халыкларга карата кулланылган. Аллаһы юлыннан йөрмәүчеләр турында сүз барганда, Тәүратта «йөрәкләре сөннәтләнмәгән», «колаклары сөннәтләнмәгән» һ. б. ш. гыйбарәләр дә очрый. («Левиләр», 26:41; «Хөкемчеләр», 14:3; «I Патшалар», 14:6.)

Стан

Юлга чыккан гаскәр яки кешеләр төркеме, чатырлар корып, вакытлыча туктаган урын, туктаулык («Чыгыш», 16:13; «I Патшалар», 4:3-4).

Суга чумдыру йоласы

Инҗилдә суга чумдыру йоласының ике төре турында сүз бара:

1) Яхъя пәйгамбәр тарафыннан чумдырылу – гөнаһлардан тәүбә итүне, гөнаһ кылмаска карар кылып, үзеңне Аллаһы Тәгаләгә багышлауны аңлата. Инҗилнең беренче дүрт китабында шундый чумдыру турында сүз бара («Маттай», 3:1-6);

2) Гайсә Мәсих үлеп терелгәннән соң, суга чумдыру йоласының мәгънәсе тирәнәя, киңәя: Гайсә үлеп терелгән кебек, кеше дә, гөнаһлы тормыш өчен үлеп, тәкъва тормыш өчен терелә («Көлессәйлеләргә хат», 2:12).

Сугыш арбасы

Яу кырында, ә кайвакыт йөк ташу өчен кулланылган ике тәгәрмәчле арба.

Су җыю чокыры

Яңгыр суларын җыю өчен ясалган чокыр. Андый коеларны зур чокыр казып, төбенә һәм ян-якларына таш түшәп, измә белән сылап яисә кыяны чокып эшләгәннәр. Кое авызын тар итеп ясап, аны капкач белән томалаганнар. («Канун», 6:11; «Иремия», 38:7-8.)

Татулык корбаны

Аллаһы белән татулыкны саклау һәм Аның белән дөрес мөнәсәбәттә булу өчен китерелгән корбан. Чалынган малның бер өлешен мәзбәхтә яндырганнар, калган өлешен корбан китергән кеше үзе, аның гаиләсе һәм рухани ашаган. («Левиләр», 3:1-17; «III Патшалар», 9:25.)

Тәкъвалык

Аллаһыга тугрылык саклап, Аның сүзе буенча яшәүне аңлата.

К. Хаклык / Хак булу, Аклау.

Тәүбә итү

Гөнаһның гөнаһ икәнен аңлап, кешенең үз теләге белән гөнаһлы тормыштан баш тартуы, кылган гөнаһлары өчен үкенүе һәм гөнаһ эшләмәскә карар кылуы.

К. Аллаһыга таба борылу.

Тәүрат (яһ. тора)

Әлеге сүз «канун, нәсыйхәт, үгет» дигәнне аңлата. «Иске Гаһед»нең беренче биш китабын, ә кайвакыт бөтен «Иске Гаһед»не Тәүрат дип атыйлар.

К. Иске Гаһед.

Төргәк / Төргәкле китап

К. Кулъязма төргәге.

Төче күмәч бәйрәме

Исраилиләрдә Котылу бәйрәменнән соң үткәрелгән һәм җиде көн дәвам иткән бәйрәм. Ул көннәрдә төче камырдан пешерелгән ризык кына ашаганнар. Мисырдан киткән чакта камыр куярга вакыт булмаганлыктан, исраилиләр, Аллаһы әмерен үтәп, юлга ипине төче камырдан пешергәннәр. («Чыгыш», 12:17-20; 23:15.)

Тулаем яндыру корбаны

Бу – корбанның махсус төре, чөнки чалынган малны тулысынча мәзбәхтә яндырганнар. Башка төр корбаннарны китергәндә исә, аларның кайбер өлешләрен генә яндырып, калганын ашаганнар. Тулаем яндырылган корбанның төтене, күккә күтәрелеп, Аллаһының күңелен хушландыра дип саналган. («Яратылыш», 8:20; 22:2 һ. б.; «Левиләр», 1:2-17.)

Туммим һәм Урим

К. Урим һәм туммим.

Тупас тукыма

Тупас тукымага кешеләр кайгы яки үкенү билгесе итеп төренгәннәр. Андый вакытларда алар еш кына башларына көл сипкәннәр яисә көлгә утырганнар. («Нәхәмия», 9:1; «Даниил», 9:3; «Маттай», 11:21.)

Ураза тоту

Аллаһы ризалыгы өчен күпмедер вакыт яки күпмедер көннәр бөтенләй ризык ашамау. Ул көнне (көннәрне) Аллаһыдан мәрхәмәт һәм ярдәм сорап дога кылалар. («Маттай», 4:2; «Лүк», 18:12; «Рәсүлләр», 13:2-3.)

Урим һәм туммим / Урим

Баш руханиның күкрәкчәсендә сакланган ташлар. Аллаһының ихтыярын белер өчен шулар ярдәмендә жирәбә салганнар, дип фаразлана. («Чыгыш», 28:30; «Левиләр», 8:8; «Канун», 33:8.)

Үлеләр дөньясы / Үлеләр аймагы

Тәүрат язылган заманнарда үлеләр дөньясы җир астында урнашкан, дип фаразланган. Ләкин ул хәзерге дин гыйлемендәге «тәмуг» төшенчәсе белән бер үк нәрсә түгел. Үлеләр дөньясына кешеләр вафат булганнан соң киткәннәр. Өлкән яшькә җиткәч, «ата-бабаларга кушылу» яхшы дип саналган. («Яратылыш», 37:25; 42:38; «Зәбур», 6:6; «Ишагыйя», 38:18; «Яхәзкыл», 32:18.)

Фарисейлар

Гайсә Мәсих заманында яһүдиләрдә дини фиркаларның берсе. Фарисейлар Муса канунын һәм гасырлар дәвамында шуңа өстәлеп килгән кагыйдәләрне төгәл үтәүне алга сөргәннәр.

Фарсы

Бабил патшалыгы таркалганнан соң (б. э. к. 539 нче елда) шул җирләрдә үсеп-көчәеп киткән империя. Ул, Исраилне дә кертеп, Грециядән алып Мисырга һәм Үзәк Азиягә кадәр булган барлык җирләрне яулап алган. Кайвакыт аны Мадай-Фарсы империясе дип атаганнар, чөнки Мадай өлкәсе б. э. к. 550 нче елда Фарсы империясе составына кергән. («Эстер», 1:19; «Даниил», 6:8, 12, 15.)

Фатихалау

Аллаһының кемгәдер мәрхәмәт, нинди дә булса игелек күрсәтүе («Гыйбриләргә хат», 6:14) яки кемнеңдер икенче берәүгә Аллаһыдан мәрхәмәт, нинди дә булса игелек күрсәтүне соравы («Римлыларга хат», 12:14).

Фәрештә

Аллаһыга хезмәт итүче һәм кешеләргә ярдәм итүче рухи зат. Әлеге сүзнең төп мәгънәсе – «хәбәрче»; пәйда булганда, фәрештәләр, гадәттә, Аллаһыдан хәбәр алып килгәннәр.

Фиргавен

Борынгы Мисыр патшаларын шулай атаганнар.

Фойникә

Тәүрат һәм Инҗилдә телгә алынган борынгы патшалык хәзерге Ливан җирләрендә урнашкан булган. Сур белән Сидун патшалыкның иң зур шәһәрләреннән саналган.

Хаким (яһ. Адонай, гр. Кюриос)

Яһүд һәм грек телләрендә бу сүз «нәрсәнеңдер яки кемнеңдер хуҗасы» дигән мәгънәне аңлата. Элек хатын-кыз – үзенең иренә, хезмәтчеләр һәм коллар хуҗаларына шулай мөрәҗәгать иткәннәр. Бу сүз белән Аллаһыга мөрәҗәгать иткәндә, Аның кешелек дөньясына, бөтен матди һәм рухи дөньяга Хуҗа булуы аерып күрсәтелә. Инҗилдә Хаким сүзе Гайсә Мәсихкә карата еш кулланыла.

К. Раббы.

Хаклык / Хак булу (гр. дикайосуне)

1) Аллаһының һәрвакыт хаклы, гадел, тугры булуы («Римлыларга хат», 3:25-26; «II Петердән хат», 1:1);

2) кешенең Аллаһы белән дөрес мөнәсәбәттә булуы («II Тимутәйгә хат», 4:8). Хаклык, хак булу, тәкъвалык, аклау дигән сүзләрнең тамыры грек телендә бер үк.

К. Тәкъвалык, Аклау.

Хач

Гайсә Мәсих яшәгән чорда кешеләрне җәзалап үтерү өчен кулланылган җайланма; ул бер-берсенә турыпочмаклап кагылган ике бүрәнәдән гыйбарәт булган. Татарча аны шулай ук «тәре» дип тә атыйлар. Хачка кадаклану бик авыр һәм хурлыклы җәза саналган. Җәмгыять өчен куркыныч тудырган җинаятьчеләрне Рим хөкемчеләре, гадәттә, шундый төр җәзага тарта торган булган.

Хөкемдарлык таягы

Патшаның хакимлек көчен белдерә торган билге («Яратылыш», 49:10; «Эстер», 4:11; «Зәбур», 44:7; 59:9).

Хуҗа-Хаким

К. Хаким.

Һируд

1) Бөек Һируд: б. э. к. 37–4 нче елларда бөтен Фәләстин җире өстеннән идарә иткән Яһүдия патшасы. Гайсә Мәсих шул чорда туган.

2) Һируд Антипас, Бөек Һирудның угылы. Б. э. к. 4 нче елдан башлап б. э. 39 нчы елына кадәр Гәлиләя өлкәсенең идарәчесе.

3) Һируд Әгрип I, Бөек Һирудның оныгы. Б. э. 41–44 нче елларында Фәләстин җирендәге берничә өлкәнең идарәчесе. Тарихка ул мәсихчеләрне эзәрлекләүче буларак та кереп калган. («Рәсүлләр», 12:1-5.)

Һүссөп

Исраил руханилары пакьләү йоласын башкарганда һүссөп үләнен корбан малы канына яисә махсус әзерләнгән суга манып кеше яки әйбер өстенә сипкәннәр («Чыгыш», 12:22; «Саннар», 19:18; «Яхъя», 19:29; «Гыйбриләргә хат», 9:19).

Чатырлар бәйрәме (яһ. суккот)

Исраил халкының, кырык ел буена чүлдә йөреп (Мисыр коллыгыннан котылганнан соң, Кәнган җиренә юл тотканда), чатырларда яшәвенә багышланган әлеге бәйрәм көз башына туры килгән. Җиде көн дәвам иткән бәйрәм вакытында кешеләр агач ботакларыннан ясалган чатырларда яшәгән. («Левиләр», 23:33-36, 39-43; «Саннар», 29:12-34; «Канун», 16:13-15.)

Шайтан

К. Иблис.

Шакшы рух

К. Явыз рух.

Шаһитлык чатыры

К. Изге чатыр.

Шәһәр капкасы

Борынгы шәһәрләр, гадәттә, калын дивар белән уратып алынган булган. Капка янындагы ачык мәйдан төрле җыеннар, очрашулар, сәүдә өчен иң кулай урын саналган. («Рут», 4:1-12.)

Шәраб бүләге

Гадәттә, икмәк бүләге белән бергә китерелгән. Ул, Аллаһы йортындагы иртәнге һәм кичке корбаннарның, шулай ук тулаем яндыру һәм татулык корбаннарының бер өлеше буларак, Аллаһыга багышланган. Аны мәзбәх өстенә койганнар. («Чыгыш», 29:40-41; «Саннар», 28:7.)

Шефела

Тау итәге Шефела – Урта диңгез ярлары белән Яһүдә таулары арасындагы җирләр. Әлеге басманың кайбер урыннарында «үзән» дип бирелә. Элек Шефела сикомор урманнарына бай булган.

Шимбә көн

Яһүдиләрдә атнаның җиденче көне. Дөньяны яратканнан соң, Аллаһы шимбәне ял көне буларак махсус аерып куйган. Шуңа күрә бу көнне яһүдиләргә эшләү катгый тыела. («Яратылыш», 2:2-3; «Чыгыш», 20:8-11.)

Шөһрәт

К. Дан.

Эдом

1) Исхак пәйгамбәр углы Эсауның икенче исеме («Яратылыш», 25:30);

2) Эсау токымы, ягъни эдомиләр яшәгән, Үле диңгездән көньякта һәм көньяк-көнчыгышта урнашкан ил. Эдом җирләрен башкача Сәгыйрь дип тә атаганнар.

Эфод

1) Раббыга гыйбадәт кылганда баш рухани кия торган, затлы тукымадан тегелеп, күкрәкне һәм арканы каплап торган өс киеме («Чыгыш», 28:6; «Левиләр», 8:6-7);

2) гыйбадәт кылганда руханилар кия торган җитен өс киеме («I Патшалар», 22:18; «I Елъязма», 15:27).

Югары киңәшмә

Яһүдиләрнең Хөкем шурасы. Ул җитмеш кешедән: руханилардан, канун белгечләреннән, аксөякләрдән торган. Киңәшмәдә, башлыча, дини мәсьәләләр каралган. Әлеге оешма шулай ук Рим хакимияте алдында үз халкының вәкиле дә булган.

Явыз рух

Иблискә хезмәт итүче, аның ихтыярын башкаручы рухи зат (җен).

Яхшы хәбәр (гр. эуаггелион)

Гайсә Мәсих тараткан Яхшы хәбәр Аллаһы Патшалыгының якынлашып килүе турында. Гайсә Мәсих үледән терелеп күккә ашканнан соң рәсүлләр тараткан Яхшы хәбәрнең мәгънәсе: дөнья гөнаһлары өчен Гайсә Мәсих корбан ителгәннән соң Аңа иман китерүче барлык кешеләр Аллаһы белән татулаша. («Маттай», 4:23; «Рәсүлләр», 10:36.) Инҗил җыентыгын «Яхшы хәбәр» дип тә атыйлар; Маттай, Марк, Лүк, Яхъя бәян иткән «Яхшы хәбәр»ләр Гайсә Мәсихнең кылган гамәлләре, вәгазьләре, Аның җәза алуы, үлеме һәм яңадан терелүе турында сөйли.

Яһүд теле

«Иске Гаһед» китаплары, нигездә, борынгы яһүд (гыйбрани) телендә язылган. Яһүд һәм арамей телләре – кардәш телләр. Бабил коллыгы чорыннан (б. э. к. VI гасырдан) борынгы яһүд телен арамей теле кысрыклый башлаган. Гайсә Мәсих заманында яһүдиләр инде арамей телендә сөйләшкәннәр, ә борынгы яһүд теле Изге Язмалар теле буларак сакланган.

Яһүдә

1) Ягъкубның углы, унике ыруг башлыгының берсе (Давыт патша һәм Гайсә Мәсих – Яһүдә ыругыннан);

2) Яһүдә токымы, яһүдиләр яшәгән ил, Исраилнең Көньяк патшалыгы.

Яңа ай бәйрәме

Исраилиләрдә айның беренче көне. Кешеләр ял итә, гыйбадәт кыла, җыйнаулашып корбан китерә торган көн. («Саннар», 28:11-15.)

Яңа Гаһед

К. Инҗил.

Китапларның Тулы Һәм Кыскартылган Исемнәре

Китапларның тулы һәм кыскартылган исемнәре

Иске Гаһед

Яратылыш | Яратылыш
Чыгыш | Чыгыш
Левиләр | Левиләр
Саннар | Саннар
Канун | Канун
Нун углы Ешуа | Ешуа
Хөкемчеләр | Хөкемчеләр
Рут | Рут
Патшалар (беренче китап) | I Патшалар
Патшалар (икенче китап) | II Патшалар
Патшалар (өченче китап) | III Патшалар
Патшалар (дүртенче китап) | IV Патшалар
Елъязма (беренче китап) | I Елъязма
Елъязма (икенче китап) | II Елъязма
Эзра | Эзра
Нәхәмия | Нәхәмия
Эстер | Эстер
Әюб | Әюб
Зәбур | Зәбур
Сөләйман патшаның гыйбрәтле сүзләре | Гыйбрәтле сүзләр
Вәгазьче | Вәгазьче
Җырлар җыры | Җырлар җыры
Ишагыйя пәйгамбәр | Ишагыйя
Иремия пәйгамбәр | Иремия
Кайгы җыры | Кайгы җыры
Яхәзкыл пәйгамбәр | Яхәзкыл
Даниил пәйгамбәр | Даниил
Һошея пәйгамбәр | Һошея
Йоил пәйгамбәр | Йоил
Амос пәйгамбәр | Амос
Убадия пәйгамбәр | Убадия
Юныс пәйгамбәр | Юныс
Михә пәйгамбәр | Михә
Нахум пәйгамбәр | Нахум
Хабаккук пәйгамбәр | Хабаккук
Сефания пәйгамбәр | Сефания
Хәггәй пәйгамбәр | Хәггәй
Зәкәрия пәйгамбәр | Зәкәрия
Малахи пәйгамбәр | Малахи

Яңа Гаһед

Маттай бәян иткән Яхшы хәбәр | Маттай
Марк бәян иткән Яхшы хәбәр | Марк
Лүк бәян иткән Яхшы хәбәр | Лүк
Яхъя бәян иткән Яхшы хәбәр | Яхъя
Рәсүлләрнең эшләре | Рәсүлләр
Ягъкубтан хат | Ягъкубтан хат
Петердән беренче хат | I Петердән хат
Петердән икенче хат | II Петердән хат
Яхъядан беренче хат | I Яхъядан хат
Яхъядан икенче хат | II Яхъядан хат
Яхъядан өченче хат | III Яхъядан хат
Яһүдәдән хат | Яһүдәдән хат
Паулдан римлыларга хат | Римлыларга хат
Паулдан көринтлеләргә беренче хат | I Көринтлеләргә хат
Паулдан көринтлеләргә икенче хат | II Көринтлеләргә хат
Паулдан гәләтиялеләргә хат | Гәләтиялеләргә хат
Паулдан эфеслеләргә хат | Эфеслеләргә хат
Паулдан филиппуйлыларга хат | Филиппуйлыларга хат
Паулдан көлессәйлеләргә хат | Көлеcсәйлеләргә хат
Паулдан тессалуникәлеләргә беренче хат | I Тессалуникәлеләргә хат
Паулдан тессалуникәлеләргә икенче хат | II Тессалуникәлеләргә хат
Паулдан Тимутәйгә беренче хат | I Тимутәйгә хат
Паулдан Тимутәйгә икенче хат | II Тимутәйгә хат
Паулдан Титуска хат | Титуска хат
Паулдан Филимунга хат | Филимунга хат
Гыйбриләргә хат | Гыйбриләргә хат
Ачылыш | Ачылыш

Исраилнен Унике Тармагы

Изге Язманың Татар Телендә Нәшер Ителгән Өлешләре

Географик Карталар

Географик Карталар

1. Борынгы Шерык
2. Мисырдан Кәнганга
3. Исраил Ыругларының Биләмәләре

4. Шаул, Давыт Һәм Сөләйман Идарә Иткән Заманнарда Исраил Патшалыгы

5. Исраил Һәм Яһүдә Патшалыклары
6. Гайсә Мәсих Заманында Рим Империясе
7. Гайсә Мәсих Заманында Фәләстин Җире
8. Гайсә Мәсих Заманында Иерусалим Шәһәре

9. Гайсә Мәсих Заманында Иерусалим Шәһәрендәге Аллаһы Йортының Сызымы

10. Рәсүл Паулның Сәяхәте 1-2

11. Рәсүл Паулның Сәяхәте 3-4

12. Ачылыш Китабында Телгә Алынган Җиде Бердәмлек

Борынгы Шерык

Мисырдан Кәнганга

Исраил ыругларының биләмәләре

Шаул, Давыт һәм Сөләйман идарә иткән заманнарда Исраил патшалыгы

Исраил һәм Яһүдә патшалыклары

Гайсә Мәсих заманында Рим империясе

Гайсә Мәсих заманында Фәләстин җире

Гайсә Мәсих заманында Иерусалим шәһәре

Гайсә Мәсих заманында Иерусалим шәһәрендәге Аллаһы йортының сызымы

Рәсүл Паулның сәяхәте 1-2

Рәсүл Паулның сәяхәте 3-4

Ачылыш китабында телгә алынган җиде Бердәмлек

Table of Contents

Изге Язма

Ачылыш

- 1
- 2
- 3
- 4
- 5
- 6
- 7
- 8
- 9
- 10
- 11
- 12
- 13
- 14
- 15
- 16
- 17
- 18
- 19
- 20
- 21
- 22

Сүзлек

Адәм Углы
Аклау
Аллаһы
Аллаһы Бәрәне
Аллаһы сандыгы
Аллаһыга таба борылу
Аллаһы йорты
Аллаһы Патшалыгы
Аллаһының изге кешесе
Арам
Арамей теле
Ата
Аширә
Ашторет
Ашшур
Әгрип
Бабил
Багал
Бердәмлек
Боерыклар сандыгы
Вакыт хисабы
Гаеп йолу корбаны
Гәлиләя
Гөнаһ
Гөнаһ йолу корбаны
Гөнаһ йолу көне
Грек теле
Гыйбадәтханә
Дан
Җинаять
Зәбур
Иблис
Изге
Изге Рух
Изге Рух белән сугарылу
Изге чатыр
Изге Язма
Икмәк бүләге
Илленче көн бәйрәме
Иман итүче
Иман итүчеләр бердәмлеге
Инҗил
Иске Гаһед
Исраил
Йолып алу
Йөзем изгеч
Кайгы киеме
Кайсар
Калкулык / Калку җир
Кальга
Камышлы диңгез
Канун
Канунчы / Канун белгече
Кәнган
Кәтип
Керубимнәр
Килданиләр
Килешү
Килешү сандыгы
Кирмән
Корбан
Коткаручы
Котылу бәйрәме
Кулларны кую
Кулъязма төргәге
Күкләр Патшалыгы
Ладан
Май сөртү
Мәаб
Мәзбәх
Мәрхәмәт
Мәсих
Мәсихчеләр
Мәҗүсиләр
Мирра
Очрашу чатыры
Өлкәннәр
Пакь, чиста булу (булмау)
Пәйгамбәрләр
Пелешет
Пелештиләр
Раббы
Раббы йорты
Раббының көне / Раббы көне
Рәсүл
Рим
Рухани
Саддукейлар
Самарея
Сикомор
Синай тавы
Сөннәткә утырту
Сөннәтсезләр
Стан
Суга чумдыру йоласы
Сугыш арбасы
Су җыю чокыры
Татулык корбаны
Тәкъвалык
Тәүбә итү
Тәүрат
Төргәк / Төргәкле китап
Төче күмәч бәйрәме
Тулаем яндыру корбаны
Туммим һәм Урим
Тупас тукыма
Ураза тоту
Урим һәм туммим / Урим
Үлеләр дөньясы / Үлеләр аймагы
Фарисейлар
Фарсы
Фатихалау
Фәрештә
Фиргавен
Фойникә
Хаким
Хаклык / Хак булу
Хач
Хөкемдарлык таягы
Хуҗа-Хаким
Һируд
Һүссөп
Чатырлар бәйрәме
Шайтан
Шакшы рух
Шаһитлык чатыры
Шәһәр капкасы
Шәраб бүләге
Шефела
Шимбә көн
Шөһрәт
Эдом
Эфод
Югары киңәшмә
Явыз рух
Яхшы хәбәр
Яһүд теле
Яһүдә
Яңа ай бәйрәме
Яңа Гаһед
Китапларның Тулы Һәм Кыскартылган Исемнәре
Исраилнен Унике Тармагы

Изге Язманың Татар Телендә Нәшер Ителгән Өлешләре

Географик Карталар

- Борынгы Шерык
- Мисырдан Кәнганга
- Исраил ыругларының биләмәләре

- Шаул, Давыт һәм Сөләйман идарә иткән заманнарда Исраил патшалыгы

- Исраил һәм Яһүдә патшалыклары
- Гайсә Мәсих заманында Рим империясе
- Гайсә Мәсих заманында Фәләстин җире
- Гайсә Мәсих заманында Иерусалим шәһәре

- Гайсә Мәсих заманында Иерусалим шәһәрендәге Аллаһы йортының сызымы

- Рәсүл Паулның сәяхәте 1-2

- Рәсүл Паулның сәяхәте 3-4

- Ачылыш китабында телгә алынган җиде Бердәмлек